ئاگادارییه‌کی گرنگ
به‌ ناوی خوا
خوێنه‌رانی به‌ڕێز ڕاژه‌کاری پێنجوێنی به‌ر له‌ چه‌ند ڕۆژێک تووشی کێشه‌ی په‌پکه‌ڕه‌قه‌ بوو، که‌ به‌و هۆیه‌وه‌ سه‌رجه‌م وێبگه‌کانی سه‌ر ئه‌و ڕاژه‌کاره‌ له‌ کارکه‌وتن، که‌ به‌داخه‌وه‌ وێبگه‌ی پێنجوێنیش یه‌کێک بوو له‌و قوربانیانه‌.

پاش چاک کردنه‌وه‌ی کێشه‌ی په‌پکه‌ڕه‌قه‌که‌، بۆمان ده‌رکه‌وت که‌ خاوه‌ن ڕاژه‌کاره‌که‌ پاڵپشی تازه‌ی بۆ نه‌کردووه‌ و به‌ پێچه‌وانه‌ی گرێبه‌ستی نێوانمان کاره‌کانی کردووه‌.

ئێمه‌ش به‌ به‌رده‌وام له‌ هه‌وڵی چاره‌سه‌رکردنی چاره‌سه‌رکردنی کێشه‌کانین.
ئه‌وه‌ی ئێستاش جێگای نیگه‌رانییه‌ ئه‌وه‌یه‌ که‌ ئه‌گه‌ری گه‌ڕاندنه‌وه‌ی بابه‌تی ساڵی ڕابردوو زۆر که‌مه‌.

ئێمه‌ جارێ جگه‌ له‌ داوای بووردن له‌ خوێنه‌رانی هێژا هیچی ترمان له‌ده‌ست نایه‌ت.

دڵسۆزتان
به‌ڕێوبه‌ر
23.1.2012
ئایا بنه‌ما شه‌رعیه‌كانی سه‌یران كردن چییه‌؟

درودو سه‌لاواتی خوای میهره‌بان له‌سه‌ر پیشه‌واوی مرۆڤایه‌تی
محمد صلى الله‌ علیه‌ وسلم .
مامۆستای خۆشه‌ویست مامۆستا حه‌سه‌ن پێنجوێنی ..... السلام علیكم
.... ...... ..... ....... ..... .......
مامۆستای به‌ریز , به‌بۆنه‌ی هاتنی وه‌رزی به‌هار و هه‌روه‌ها چوونی هاوڵاتیان بۆ سه‌یران كردن بۆناوچه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی شار, و بۆئه‌وه‌ی ئه‌و به‌ریزانه‌ كه‌ روو ده‌كه‌نه‌ ئه‌و ناوچانه‌ شاره‌زاییه‌كیان له‌چۆنیه‌تی سه‌�?ه‌ر كردن هه‌بیت و نه‌كه‌ونه‌ كاری هه‌ڵه‌و گوناهه‌وه‌ به‌ باشمان زانی ئه‌م پرسیاره‌ ئاراسته‌ی به‌ریزتان بكه‌ین , ده‌شزانین كه‌ به‌ریزتان كاتتان زۆركه‌مه‌ به‌لام دڵنیاین وته‌ی به‌ریزتان تام و
چێژی تایبه‌تی خۆی ده‌بیت..
مامۆستای خۆشه‌ویست ئه‌مه‌ش پرسیاره‌كه‌مانه‌ ( ئایا بنه‌ما شه‌رعیه‌كانی سه‌یران كردن چیه‌؟ وه‌ئادابه‌كانی سه‌یران كردن چۆنه‌ ؟ وه‌حوكمی سه‌یران كردن چیه‌ ؟)

خوای میهره‌بان به‌ره‌كه‌ت بخاته‌ كاری خه‌یرتانه‌وه‌ , وه‌ خوای گه‌وره‌ ته‌مه‌ن دریژ و له‌ش ساغتان بكات بۆ زیاتر خزمه‌ت كردن به‌په‌یامه‌ پیرۆزه‌كه‌ی
والسلام علیكم ورحمه‌ الله‌ وبركاته‌
به‌ریوه‌به‌رایه‌تی پیگه‌ی ئیسلام په‌یك
www.islampaik.org
islampaik@yahoo.com
islampaik@maktoob.com

برایانی به‌ریز! له‌ پێگه‌ی ئیسلام په‌یك سڵاو و ره‌حمه‌تی خواتان لێ بێت
زۆر سوپاستان ده‌كه‌م له‌سه‌ر ئه‌و میهره‌بانییه‌ زۆره‌ی به‌رامبه‌ر به‌من ده‌رتان بر�?یبوو.. هیوادارم خوا به‌قسه‌ی ئێوه‌ بكات و وابێ..
بۆ وهڵامی پرسیاره‌كه‌تان :
پ 1: ئایاحوكمی سه‌یران كردن چیه‌ ؟) . پاش سوپاس وستایش بۆ خوا و سڵاوات بۆ گیانی پاكی پێغه‌ممه‌ر و ئال وئه‌سحابی .. ده‌ڵێم:
حوكمی شه‌رعی سه‌یران كردن : موباحه‌.. واته‌ : حهڵاله‌.. به‌و مه‌رجانه‌ی خۆی كه‌ له‌مه‌ولا باسی ده‌كه‌ین..
پ 2 : ئایا بنه‌ما شه‌رعییه‌كانی سه‌یرانكردن چییه‌؟ بنه‌ما شه‌رعییه‌كانی سه‌یرانكردن كۆمه‌ڵێ شتن له‌قورئان و�?ه‌رمووده‌دا، له‌قورئاندا خوای باڵاده‌ست مرۆڤه‌كان هه‌ڵده‌نێ بۆ سه‌یركردن و وردبوونه‌وه‌ له‌ دروستكراوه‌كانی خوا، بۆ په‌ند وه‌رگرتن و یه‌قین دروستبوون به‌گه‌وره‌یی و ده‌سهڵاتی بێ سنووری خوا، ئه‌وه‌ی ده‌ر�?وات بۆ گه‌شت كاتێ به‌سه‌رهاتی میلله‌تانی پێشوو ده‌بینێ به‌و هه‌موو ده‌سهڵات و توانایه‌ی كه‌بوویانه‌، چییان به‌سه‌رهات و ئێستا له‌كوێن؟ و ئایا ئه‌و هێزوو بازووه‌یان توانی له‌سزای خوایی و خه‌شمی خوا بیانپارێزێ. ئه‌مه‌ �?اكته‌رێكی به‌هێزه‌ بۆ ئه‌وه‌ی گه‌شتیار چاوێ به‌كرده‌وه‌كانی خۆیا بخشێنێته‌وه‌ و له‌ گوناه و خراپه‌كاری بگه‌ر�?ێته‌وه‌، و روو بكاته‌ خوا به‌راستی... تاد.
ئه‌و ئایه‌تانه‌ی له‌وباره‌وه‌ باس ده‌كه‌ن زۆرن بۆ نموونه‌:
1. �?قلْ: س�?ير�?واْ �?�?ي اڵارْض�? ث�?مَّ انظ�?ر�?واْ كَيْ�?َ كَانَ عَاق�?بَة�? الْم�?كَذّ�?ب�?ينَ .. الأنعام/11. واته‌: پێێان بڵێ: ده‌ بگه‌ر�?ێن به‌سه‌ر زه‌ویدا و ته‌ماشابكه‌ن، سه‌رنج بده‌ن و بزانن سه‌ره‌نجامی ئه‌وانه‌ی به‌رنامه‌ی خوایان به‌درۆ خستۆته‌وه‌ چۆن بووه‌؟ شێخی قورتوبی له‌ته‌�?سیره‌ به‌ناوبانگه‌كه‌یدا ده‌�?ه‌رموێ: ئه‌گه‌ر ئه‌م گه‌شته‌ بۆ ئه‌وه‌بێ سوود له‌و شوێنه‌وارانه‌ وه‌ربگرێ، ئه‌وه‌ ده‌بێته‌ سه‌�?ه‌رێكی خێر، و پاداشتی له‌سه‌ر وه‌رده‌گرێت..
2. ق�?لْ: س�?ير�?وا �?�?ي الأرْض�? �?َانظ�?ر�?وا كَيْ�?َ كَانَ عَاق�?بَة�? الْم�?جْر�?م�?ينَ.. النمل/69. پێێان بڵێ: ده‌ بگه‌ر�?ێن به‌ سه‌ر زه‌ویدا و ته‌ماشابكه‌ن، سه‌رنج بده‌ن و بزانن سه‌ره‌نجامی تاوانكاران چۆن بووه‌؟
3. ق�?لْ: س�?ير�?وا �?�?ي الأرْض�? �?َانظ�?ر�?وا كَيْ�?َ كَانَ عَاق�?بَة�? الَّذ�?ينَ م�?ن قَبْل�? كَانَ أَكْثَر�?ه�?م مّ�?شْر�?ك�?ينَ . الروم/42. پێێان بڵێ: بگه‌ر�?ێن به‌ سه‌ر زه‌ویدا و ته‌ماشابكه‌ن و سه‌رنج بده‌ن و بزانن سه‌ره‌نجامی پێشینه‌كان چۆن بووه‌، ئه‌وانه‌ی زوربه‌یان بت په‌رست بوون؟
4. ق�?لْ: س�?ير�?وا �?�?ي الأرْض�? �?َانظ�?ر�?وا كَيْ�?َ بَدَأَ الْخَلْقَ ث�?مَّ اللَّه�? ي�?نش�?ئ�? النَّشْأَةَ الآخ�?رَةَ إ�?نَّ اللَّهَ عَلَى ك�?لّ�? شَيْء�? قَد�?يرٌ .. العنكبوت/20. پێێان بڵێ: بگه‌ر�?ێن به‌ سه‌ر زه‌ویدا و ته‌ماشابكه‌ن چۆن خوا دروستكراوه‌كانی به‌دیهێناوه‌، ئاوه‌هایش له‌پاشه‌رۆژا سه‌رله‌نوێ به‌رپایان ده‌كاته‌وه‌، بێگومان خوا توانای به‌سه‌رهه‌موو شتێكدا هه‌یه‌..
5. وَسَخَّرَ لَك�?م مَّا �?�?ي السَّمَاوَات�? وَمَا �?�?ي الأرْض�? جَم�?يعًا مّ�?نْه�? إ�?نَّ �?�?ي ذَل�?كَ لآيَات�? لَّقَوْم�? يَتَ�?َكَّر�?ونَ. الجاثية/13. واته‌: هه‌رچی له‌ئاسمانان وزه‌ویدایه‌ خوا بۆ ئێوه‌ی رامهێناوه‌، و بۆ خزمه‌تی ئێوه‌ی به‌دیهێناوه‌، هه‌موویشی تێكرا له‌لایه‌ن خواوه‌ به‌خششه‌ بۆ ئێوه‌، ئاله‌و به‌خشش و دیاردانه‌دا به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی زۆر هه‌ن بۆ ئه‌وانه‌ی بییربكه‌نه‌وه‌، و تێ�?كرن..
6. لَقَدْ كَانَ ل�?سَبَإ�? �?�?ي مَسْكَن�?ه�?مْ آيَةٌ جَنَّتَان�? عَن يَم�?ين�? وَش�?مَال�? ك�?ل�?وا م�?ن رّ�?زْق�? رَبّ�?ك�?مْ وَاشْك�?ر�?وا لَه�? بَلْدَةٌ طَيّ�?بَةٌ وَرَبٌّ غَ�?�?ورٌ، �?َأَعْرَض�?وا �?َأَرْسَلْنَا عَلَيْه�?مْ سَيْلَ الْعَر�?م�? وَبَدَّلْنَاه�?م ب�?جَنَّتَيْه�?مْ جَنَّتَيْن�? ذَوَاتَى أ�?ك�?ل�? خَمْط�? وَأَثْل�? وَشَيْء�? مّ�?ن س�?دْر�? قَل�?يل�?، ذَل�?كَ جَزَيْنَاه�?م ب�?مَا كَ�?َر�?وا وَهَلْ ن�?جَاز�?ي إ�?لاّ الْكَ�?�?ورَ؟ .سبأ/15- 17. بێگومان له‌مه‌نزڵگای خه‌ڵكی سه‌به‌ئدا نیشانه‌ی ده‌سه‌لاتی خوا هه‌یه‌،باخی زۆر گه‌وره‌ له‌لای راست وچه‌پی ناوچه‌كه‌یاندا خه‌مڵی بوو، بۆ ئه‌وه‌ی له‌رزق ورۆزی په‌روه‌ردگاریان بخۆن وسوپاسگوزاری بكه‌ن، كه‌ وڵاتێكی خۆش وئاوه‌دان و په‌روه‌ردگارێكی لێبورده‌تان هه‌یه‌.. بهڵام له‌جیاتی سوپاسگوزاری و شوكرانه‌ بژێری پشتیان هه‌ڵكرد، ئێمه‌ش لا�?اوێكی وێرانكه‌رمان بۆ ناردن، كه‌باخ وبێستانه‌كانی كاول كردن، و ئه‌و دووباخه‌ گه‌وره‌ پر به‌رو میوه‌یه‌مان بۆ كردن به‌ دووباخی در�?كاوی به‌رتاڵ، و دره‌ختی بێبه‌ر و كه‌مێكیش له‌ دره‌ختی سیدر، ئه‌وبارودۆخه‌ی به‌سه‌ریان هات ده‌ره‌نجامی بێ باوه‌ر�?ی وكا�?ریه‌تییان بوو، مه‌گه‌ر ئێمه‌ تۆڵه‌ هه‌ر له‌كا�?ران ناسێنین؟!
7.اعْلَم�?وا أَنَّ اللَّهَ ي�?حْي�?ي الأرْضَ بَعْدَ مَوْت�?هَا قَدْ بَيَّنَّا لَك�?م�? الآيَات�? لَعَلَّك�?مْ تَعْق�?ل�?ونَ. الحديد/17. باش بزانن كه‌ زه‌وی پاش مردنی هه‌رخوا زیندووی ده‌كاته‌وه‌، ئێوه‌ش ئاوه‌ها زیندوو ده‌كاته‌وه‌، به‌ڵگه‌و نیشانه‌ی ده‌سهڵاتی خۆمانتان بۆ روون ده‌كه‌ینه‌وه‌ به‌ڵكو ژییربن و ب�?امن.
8.أَ�?َلَمْ يَس�?ير�?واْ �?�?ي اڵارْض�? �?َيَنظ�?ر�?واْ كَيْ�?َ كَانَ عَاق�?بَة�? الَّذ�?ينَ م�?ن قَبْل�?ه�?مْ، وَلَدَار�? الآخ�?رَة�? خَيْرٌ لّ�?لَّذ�?ينَ اتَّقَواْ أَ�?َڵا تَعْق�?ل�?ونَ.. يوس�?/109. ئایا ئه‌وه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا نه‌گه‌ر�?اون تا ته‌ماشابكه‌ن و سه‌رنج بده‌ن كه‌سه‌ره‌نجامی ئه‌وانه‌ی پێش ئه‌مان چۆن بوو؟ {ئه‌وانه‌ی له‌خوا یاخی بوون} بێگومان جێگاو خانوبه‌ره‌ی به‌هه‌شت له‌قیامه‌تدا بۆ پارێزكاران و خواناسان چاكتره‌، ئایا ئه‌وه‌ ژییرنابن و�?ام ناكه‌نه‌وه‌؟
9.- وَ�?�?ي اڵارْض�? ق�?طَعٌ مّ�?تَجَاو�?رَاتٌ وَجَنَّاتٌ مّ�?نْ أَعْنَاب�? وَزَرْعٌ وَنَخ�?يلٌ ص�?نْوَانٌ وَغَيْر�? ص�?نْوَان�? ي�?سْقَى ب�?مَاء وَاح�?د�? وَن�?�?َضّ�?ل�? بَعْضَهَا عَلَى بَعْض�? �?�?ي الأ�?ك�?ل�? إ�?نَّ �?�?ي ذَل�?كَ لآيَات�? لّ�?قَوْم�? يَعْق�?ل�?ونَ الرعد/4. له‌سه‌ر رووكاری زه‌وی پارچه‌ زه‌وی جۆراو جۆر له‌پاڵ یه‌كدا هه‌یه‌، هه‌روه‌ها باخات و ره‌زی ترێ و كشتوكاڵی هه‌مه‌جۆر، و دارخورمای یه‌ك قه‌د وشه‌نگۆڵ، هه‌موو ئه‌مانه‌ یه‌ك ئاو ده‌درێن، و له‌یه‌ك جۆر ئاو ده‌خۆنه‌وه‌، و له‌یه‌ك جۆر زه‌وێ نێژراو وچێنراون، {سه‌ره‌نجام ئه‌وهه‌موو به‌رو بوومه‌ جیاوازه‌ له‌قه‌باره‌ و تام وبۆن و ره‌نگ و شێوازدا په‌یدا ده‌بن} هه‌نێكیانمان له‌خواردندا رێزداوه‌ به‌سه‌ر هه‌ندێكی تریاندا، به‌ر�?استی ئا له‌و شتانه‌دا به‌ڵگه‌ی زۆر هه‌یه‌ بۆ ئه‌وانه‌ی عه‌قل َ و ژییری خۆیان بخه‌نه‌ كار..
10.إ�?نَّمَا مَثَل�? الْحَيَاة�? الدّ�?نْيَا كَمَاء أَنزَلْنَاه�? م�?نَ السَّمَاء �?َاخْتَلَطَ ب�?ه�? نَبَات�? اڵارْض�? م�?مَّا يَأْك�?ل�? النَّاس�? وَاڵانْعَام�? حَتَّىَ إ�?ذَا أَخَذَت�? اڵارْض�? ز�?خْر�?�?َهَا وَازَّيَّنَتْ وَظَنَّ أَهْل�?هَا أَنَّه�?مْ قَاد�?ر�?ونَ عَلَيْهَآ أَتَاهَا أَمْر�?نَا لَيْلاً أَوْ نَهَارًا �?َجَعَلْنَاهَا حَص�?يدًا كَأَن لَّمْ تَغْنَ ب�?اڵامْس�? كَذَل�?كَ ن�?�?َصّ�?ل�? الآيَات�? ل�?قَوْم�? يَتَ�?َكَّر�?ونَ يونس/24. واته‌: نموونه‌ی ژیانی دنیا هه‌ر له‌وبارانه‌ ده‌چێ كه‌له‌ئاسمانه‌وه‌ ده‌یبارێنین، و به‌هۆیه‌وه‌ رووه‌كی زه‌وی گه‌شه‌ ده‌كات و زۆر ده‌بێ،{به‌روبوومی خۆی پێشكه‌ش ده‌كات} له‌و شتانه‌ی كه‌ هه‌م خه‌ڵكی و هه‌م ئاژه‌ڵیش لێی ده‌خۆن، تاوای لێدێت زه‌وی نه‌خش ونیگاری خۆی به‌جوانی ده‌رده‌خات و خۆی ده‌ر�?ازێنێته‌وه‌، خه‌ڵكی پێیان وایه‌ كه‌ئیتر ده‌سهڵاتی ته‌واویان به‌سه‌ریا هه‌یه‌،{ئاله‌و كاته‌دا كه‌ خه‌ڵكی روو له‌خراپه‌ و له‌خوا بێ ئاگان، و دڵیان به‌دنیا خۆشه‌}�?ه‌رمانی ئێمه‌ی پێده‌كرێ له‌شه‌و یاله‌رۆژدا،و وه‌ك دروێنه‌ كراوێكی لێده‌كه‌ین، هه‌روه‌كو دوێنی نه‌بووبێت، ئابه‌وشێوه‌یه‌ ئایه‌ته‌كانی خۆمان بۆ كه‌سانێك روون ده‌كه‌ینه‌وه‌ كه‌بییر بكه‌نه‌وه‌و تێ�?كرن.
به‌ڵێ، ئه‌گه‌ر سه‌رنجی ئه‌و ئایه‌تانه‌ بده‌ین كه‌ خوا داوا له‌خه‌ڵكی ده‌كات كه‌ به‌سه‌ر زه‌ویدا بگه‌ر�?ێن وسه‌رنج بده‌ن وته‌ماشا بكه‌ن له‌قوۆرئاندا ژماره‌یان زۆره‌.. هه‌موویشی بۆ بییركردنه‌وه‌ له‌ده‌سهڵات وتوانایی خوایه‌، و په‌ند وه‌رگرتن له‌سه‌رگوزه‌شته‌ی بێ باوه‌ر�?ان و تاوانكارانی پێشینه‌وه‌، تا هه‌مان سه‌ره‌نجامیان نه‌بێ.. جا ئه‌گه‌ر ئابه‌م شێوه‌یه‌ ئینسان رۆیشته‌ ده‌ره‌وه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ وایه‌ له‌میحرابا خه‌ریكی عیباده‌ت بووبێت..
به‌ڵێ، گه‌شتكردن بۆ سه‌یرانگای دوور له‌حه‌رام و ته‌ماشاكردنی دیمه‌نه‌ جوانه‌كانی سروشتی خواكرد، بۆ حه‌وانه‌وه‌ی دڵ وده‌روون.یه‌كێكه‌ له‌موباحه‌كان.
پ 3: ئادابی سه‌یرانكردن چۆنه‌؟
له‌راستیدا ئادابی سه‌یرانكردن له‌كۆمه‌ڵێ خاڵدا خۆی ده‌نوێنێ وه‌ك:
1- پێش ئه‌وه‌ی گه‌شته‌كه‌ی ده‌ست پێ بكات بابییر له‌هاوه‌ڵ بكاته‌وه‌و به‌ ته‌نیا نه‌ر�?وات، چونكه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم زۆری پێ ناخۆش بووه‌ موسوڵمانان به‌ته‌نیا بچنه‌ ده‌ره‌وه‌، لو يعلم�? الناس�? ما�?ي الوحدة�? ما أعلم، ما سارَ راكبٌ بليل�? وحدَه رواه البخاري . له‌به‌ر ئه‌وه‌ با هاوه‌ڵێكی باش یا چه‌ند هاوه‌ڵێك هه‌ڵبژێرێ بۆ گه‌شته‌كه‌ی، كه‌سێكی خواناس وله‌خواترس، و ده‌ستپاك و ده‌مپاكی وا ئه‌گه‌ر پێویستییه‌ك رووی تێكرد، یارمه‌تی بدات، ئه‌گه‌ر له‌بییری چوو یادی بخاته‌وه‌، ئه‌گه‌ر ویستی گوناهێك بكات ده‌ستی بگرێ وله‌ئاگر بیپارێزێ، خزمه‌تگوزار و بێ �?یز و هه‌وابێ.. سه‌�?ه‌ركردن له‌گه‌ڵ ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌دا چه‌ژێكی تایبه‌تی هه‌یه‌، و ئینسان له‌ گه‌شته‌كه‌ی په‌شیمان نابێت.. خوایش �?ه‌رموویه‌تی: يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله وكونوا مع الصادقين/التوبة پێغه‌ممه‌ریش صلى الله عليه وسلم �?ه‌رموویه‌تی: لاتصاحب إلا مؤمنا ولا يأكل طعامك إلاتقي/ رواه أحمد وأبو داود والترمذي بسند حسن . ئیتر ئه‌وه‌ لای هه‌موانیش ئاشكرایه‌ كه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم �?ه‌رموویه‌تی: المرء على دين خليله، �?لينظر أحدكم من يخالل رواه أبو داود والترمذي عن أبي هريرة. ] .. ئینسان له‌ سه‌ر دینی هاوه‌ڵه‌كه‌یه‌تی بایه‌كێكتان سه‌یر بكات كێ ده‌كاته‌ هاوه‌ڵی خۆی..
2- له‌و گه‌شته‌دا هه‌وڵبدات له‌ته‌ك هاوه‌ڵه‌كانیا رووخۆش بێ، له‌كه‌موكوور�?یان چاوپۆشی بكات، نه‌رم ونیان بێ له‌ته‌كیانا، چونكه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم �?ه‌رموویه‌تی: ما اصطحب اثنان إلا كان أعظمهما أجرا وأحبهما الى الله عز وجل أر�?قهما بصاحبه ئه‌گه‌ر دووكه‌س بوون به‌هاوه‌ڵ پاداشت زیاتریان و خۆشه‌ویسترینیان لای خوا ئه‌وه‌یانه‌ كه‌ نه‌رم ونیانتربێ له‌ته‌ك هاوه‌ڵه‌كه‌ی..
3- سوننه‌ته‌ گه‌شتیاران له‌ناوخۆیانا یه‌كێك به‌ سه‌رۆكی گه‌شته‌كه‌ دیاری بكه‌ن، تا �?ه‌وزاو بێ نه‌زمی دروست نه‌بێت.. پێغه‌ممه‌ریش �?� �?ه‌رموویه‌تی: إذا خرج ثلاثة �?ي س�?ر �?ليؤمروا أحدهم رواه أبو داود. ئه‌گه‌ر سێكه‌س رۆیشتنه‌ ده‌ره‌وه‌ بایه‌كێكیان بكه‌نه‌ ریش سپی و ئه‌میری خۆیان..
4- هه‌روه‌ها سوننه‌ته‌ ئه‌گه‌ر شه‌ویان به‌سه‌ردا هات وله‌وێ مانه‌وه‌ له‌ناو خۆیانا ئێشكچی بۆ خۆیان دابنێن..
5- سه‌�?ه‌ره‌كه‌ی به‌دوعای سه‌�?ه‌ر ده‌ست پێ بكات چونكه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم بۆ هه‌ر سه‌�?ه‌رێك رۆیشتبێ ئه‌و دوعایه‌ی كردووه‌ [ سبحان الذي سخّر لنا هذا وما كنا له مقرنين، وإنا الى ربنا لمنقلبون، اللهم إنا نسألك �?ي س�?رنا هذا البر والتقوى، ومن العمل ما ترضى، اللهم هوّن علينا س�?رنا هذا، واطو عنّا بعده، اللهم أنت الصاحب �?ي الس�?ر والخلي�?ة �?ي الأهل، اللهم إني أعوذ بك من وعثاء الس�?ر وكآبة المنظر، وسوء المنقلب �?ي المال والأهل، وإذا رجع قالهن وزاد �?يهن: آيبون تائلون عابدون لربنا حامدون . رواه مسلم ..
#- هه‌روه‌ها كاتێ له‌شوێنێكا خستیان بائه‌م دوعایه‌ی مه‌نزڵ بخوێنن چونكه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم �?ه‌رموویه‌تی: من نزل منزلا �?قال : أعوذ بكلمات الله التامات من شر ما خلق لم يضره شيء حتى يرتحل من منزله ذلك رواه مسلم . واته‌: ئه‌وه‌ی له‌شوێنێكا دابه‌زێ و بڵێ: په‌نابه‌خوا ده‌گرم له‌شه‌ر�?و خراپه‌ی دروستكراوه‌كان أعوذ بكلمات الله التامات من شر ما خلق هیچ شتێ زیانی پێ ناگه‌یه‌نێت تا له‌وشوێنه‌دا بارده‌كات..
#- هه‌روه‌ها ئه‌م دوعایه‌ش بخوێنێ چونكه‌ هه‌روه‌ك ئه‌نه‌س بۆ مان ده‌گێر�?ێته‌وه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم �?ه‌رموویه‌تی: هه‌ركه‌سێ ئه‌م دوعایه‌ بكات بسم الله توكلت على الله ولا حول ولا قوة إلا بالله ] {له‌لایه‌ن �?ریشته‌كانی ره‌حمه‌ته‌وه‌} پێی ده‌گوترێ: به‌سته‌، وپارێزراویت و رێنوێنی كراویت، و شه‌یتانیشی لێ دوور ده‌كه‌وێته‌وه‌. : عن أنس قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم من قال ( يعني إذا خرج من بيته) بسم الله توكلت على الله ولا حول ولا قوة إلا بالله، يقال له: ك�?يت ووقيت وهديت وتنحّى عنه الشيطان رواه أبو داود والترمذي والنسائي.
6- خۆ پاراستن له‌ گوناح به‌هه‌موو جۆره‌كانیه‌وه‌، له‌ ته‌ماشاكردنی نامه‌حره‌م، له‌ غیبه‌ت كردن و ناوبردنی خه‌ڵك به‌خراپه‌.. تاد. چونكه‌ خوا ئه‌م چاكه‌یه‌ی له‌ته‌كا كردووین، وئه‌م ده‌شت وشاخ وباخانه‌ی بۆرازاندووینه‌ته‌وه‌، هه‌ق وانییه‌ ئێمه‌ش سپڵه‌و نمه‌ك نه‌ناس بین له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی سوپاسگوزاری بكه‌ین، بر�?ۆین سه‌ر پێچی �?ه‌رمانه‌كانی بكه‌ین..
#- خۆپاراستن له‌ده‌نگ به‌رزكردنه‌وه‌ و هاوارو قیر�?ه‌ قیر�?، چونكه‌ ئه‌م حاڵه‌ته‌ دووره‌ له‌ ره‌وشتی ئیسلامی و ئازاردانی خه‌ڵكی تێدایه‌، وخوایش له‌سه‌ر زمانی لوقمانه‌وه‌ بۆمان باس ده‌كات وَاغْض�?ضْ م�?ن صَوْت�?كَ إ�?نَّ أَنكَرَ الأصْوَات�? لَصَوْت�? الْحَم�?ير�? /لقمان: 19
#- خۆداپۆشین بۆپیاوان هه‌ر له‌نێوان ناوك و ئه‌ژنۆیانه‌وه‌یه‌، بۆ ئا�?ره‌تانیش هه‌موو گیانیانه‌ جگه‌ له‌ هه‌ردوو ده‌ست وده‌موچاویان..
#- خۆپاراستن له‌ ئازاردانی جووتیاران، ئه‌گه‌ر گه‌شتیار بۆ سه‌یرانكردن رۆیشتنه‌ شوێنێكه‌وه‌ باخی لێ نزیك بوو، ئامۆژگاری منداڵ و هه‌رزه‌كان بكه‌ن نه‌كه‌ونه‌ ناو باخه‌كانه‌وه‌و میوه‌و به‌روبومه‌كانی به‌هه‌ده‌ر نه‌ده‌ن و زیان به‌خاوه‌نه‌كه‌ی نه‌گه‌یه‌نن.
#-پاك وخاوێن راگرتنی شوێنه‌كه‌ به‌وجۆره‌ شته‌كانیان كۆبكه‌نه‌وه‌،و خه‌وشو خاڵیان بكه‌نه‌ ناو كیسێكه‌وه‌، وبه‌وناوه‌دا په‌رت وبڵاوی نه‌كه‌نه‌وه‌..
#- دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌وشوێنانه‌ی به‌ ئاشكرا گوناهی تیا ده‌كرێ..
#-به‌پێی توانا �?ه‌رمان به‌چاكه‌ و رێنوێنیكردن بۆ دووركه‌وتنه‌وه‌ له‌خراپه‌..
#- یادكردنی خوا له‌هه‌موو هه‌وراز و نشێو و قه‌دپاڵێكا ئه‌وه‌ته‌ هاوه‌ڵه‌كانی پێغه‌ممه‌ر صلى الله عليه وسلم كاتێ سه‌ركه‌وتوون ئه‌ڵلاهو ئه‌كبه‌ریان كردووه‌، و كاتێكیش هاتوونه‌ته‌ خوارێ سوبحانه‌ڵلایان كردووه‌: �?عن جابر قال: كنا إذا صعدنا كبرنا وإذا نزلنا سبّحنا رواه البخاري. .
7- ته‌وزی�? كردنی ئه‌و گه‌شته‌ بۆ سوود وه‌رگرتن و سوود گه‌یاندن، وه‌ك:
#- باسكردنی شتێكی سودبه‌خش كه‌ رۆحی وئیمانی بێت، وه‌ك گه‌شته‌كه‌ی نوورسی كاتێ له‌بارلا ده‌ست به‌سه‌ر ده‌بێت و بۆ بییركردنه‌وه‌ ده‌ر�?وات بۆ سه‌ر لووتكه‌ی چیاكه‌ و له‌و وردبوونه‌وه‌یه‌دا ئه‌و په‌یامه‌ جوانه‌ی بۆ دروست ده‌بێت كه‌ ناوی لێ ده‌نێ په‌یامی حه‌شر..و ده‌ستپێكی باسه‌كه‌ی به‌م ئایه‌ته‌ ده‌كاته‌وه‌: [ �?انظ�?رْ ا�?لى آثار�? رَحْـمَت�? الله�? كي�?َ ي�?حي اڵارضَ بعد موت�?ـها ا�?نَّ ذلك لمحي�? الموتى وهو على كلّ�? شيء�? قدير ] (الروم:50). واته‌: ته‌ماشای شوێنه‌واری ره‌حمه‌تی خوابكه‌ چۆن زه‌وی دوای مردن زیندوو ده‌كاته‌وه‌؟! ئه‌وه‌ی كه‌ ئه‌وكارانه‌ ئه‌نجام ده‌دات مردوویش زیندوو ده‌كاته‌وه‌.و هه‌رئه‌ویش توانای به‌سه‌ر هه‌موو شتێكدا هه‌یه‌..
#-به‌ڵێ، مامۆستا نوورسی كورته‌ چیرۆكێكی جوان له‌و باره‌وه‌ باس ده‌كات، كه‌ به‌ر�?استی چیرۆكێكی بێ گرێ و گۆڵه‌و له‌هه‌مان كاتا ئیمانی و رۆحی. جا جێگه‌ی خۆیه‌تی ئه‌وانه‌ی كه‌ بۆ سه‌یران ده‌چن له‌و شوێنانه‌دا شتی وه‌ك ئه‌و باسه‌ بخوێننه‌وه‌، یاباس بكه‌ن تا ئیمانی گه‌شتیارانی پێ پته‌وتر ببێت، و ده‌سهڵات وتوانای په‌روه‌ردگار روونتر ببینن..
#-جێی خۆیه‌تی ئه‌وانه‌ی كه‌بۆ گه‌شت ده‌چن له‌سه‌ر به‌رنامه‌یه‌كی دار�?ێژراو بر�?ۆن تا خۆشی گه‌شته‌كه‌ هه‌مه‌لایه‌ن بێت و به‌عیباده‌تێك بژمێررێ و به‌چه‌نده‌ها چاكه‌ بۆیان بنووسرێ له‌نامه‌ی كرده‌وه‌كانیانا.. وه‌ك ئاماده‌كردنی وتارێكی جوان و به‌سوود، وه‌ك دانانی پرسیارو وهڵام، بۆ نمونه‌: قورئان چه‌ند سووره‌ته‌؟ كام ئایه‌ت درێژترین ئایه‌ته‌؟ كام ئایه‌ت گه‌وره‌ترین ئایه‌ته‌؟ كوردستان كه‌وتۆته‌ چ كه‌رتێكه‌وه‌ له‌ پێنچ كه‌رته‌كه‌ی جیهان؟..تاد، سروودی خۆش و گۆرانی حهڵاڵ..
#- جێی خۆیه‌تی له‌وگه‌شته‌دا كه‌سانی دڵسۆز دوو خانه‌واده‌ یادوو براده‌ر یا دوو خزم كه‌ دڵیان لێك یه‌شاوه‌و پێكه‌وه‌ قسه‌ناكه‌ن ده‌عوه‌تیان بكه‌ن و به‌وبۆنه‌وه‌ ئاشتیان بكه‌نه‌وه‌و سۆز و خۆشه‌ویستی له‌جیاتی رق وقین بچێنێن.. و پاداشتێكی گه‌وره‌ش به‌ده‌ست بێنێ..
#-دابینكردنی یاریكردن بۆ منداڵان، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وانیش زیاتر له‌وهه‌وا به‌ربڵاوه‌ سوود وه‌ربگرن، ئه‌وه‌ته‌ بوخاری له‌كتێبه‌ دروسته‌كه‌یا له‌زاری یه‌كێ له‌ هاوه‌ڵه‌كانه‌وه‌ ده‌گێر�?ێته‌وه‌ كاتی كه‌رۆیشتوون بۆ نوێژی جه‌ژن یارییان بۆ منداڵه‌كانیان ئاماده‌كردووه‌.. خۆ له‌م سه‌رده‌مه‌دا �?ه‌راهه‌م هێنانی كه‌ره‌سه‌و وه‌سایلی یاری زۆرترو ئاسانتره‌..
ئه‌مه‌ هه‌ندێ له‌وشتانه‌ بوو كه‌ به‌م سه‌ر پێ ییه‌ هاته‌ سه‌ر نووكی پێنووس و هیوادارم سوودی بۆ خوشك و برایانی هاوزمانم هه‌بێ.. و خوایش ئاگادار تره‌.

.........................
هه‌ندێ له‌و سه‌رچاوانه‌ی سوودم لێ وه‌رگرتوون:
1- [ ت�?سير القرطبي . ]
2- [ رسالة الحشر. ]
3- [ رجل القدر. ]
4- [ إحياء علوم الدين للغزالي. ]
5- [ الآداب الإسلامية للناشئة، د. محمد خير �?اطمة. ]
6- [ رسالة لطي�?ة �?ي آداب الس�?ر محمد الحمود النجدي. ]
7- [ أدب الدنيا والدين للماوردي ]


به‌ر له‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت بنووسی ئه‌م خاڵانه‌ بخوێنه‌وه‌:
.: په‌یامه‌که‌ت په‌یوه‌ندیدار بێت به‌ بابه‌تی سه‌ره‌وه‌
.: تێبینی و ڕه‌خه‌نه‌که‌ت بابه‌تیانه‌ بێت و دوور بێت له‌ قسه‌ی ناشیرن
.: نووسینه‌که‌ت به‌ کوردی بێت
.: شێوازی نووسینه‌که‌ت ئارامی بێت و لاتینی نه‌بێت
.: پرسیار یان نامه‌ی تایبه‌ت نه‌بێت
.: به‌ڕێوبه‌ڕ سه‌ربه‌سته‌ له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ یان نه‌کردنه‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت پاش هه‌ڵسه‌نگاندی