خوێنه‌ری به‌رِێز! له‌باره‌ی شه‌وی قه‌دره‌وه‌ چی بنووسین؟ هه‌رچی بڵێین هه‌ركه‌مه‌و مافی خۆیمان نه‌داوه‌تێ، شه‌وێك كه‌خوا وه‌صفی ئه‌كات به‌ شه‌وی رێز، و به‌ده‌قی قورئانیش عیباده‌تكردن تیایا له‌هه‌زار مانگ چاترو باشتربێ‌.
به‌ڵێ له‌ ئاوه‌ها شه‌وێكی پیرۆزدا شه‌ره‌فی پێغه‌ممه‌رایه‌تی به‌كامڵترین مرۆڤی ئه‌م سه‌ر زه‌مینه‌ به‌خشرا، خوا به‌په‌یامی خۆی پله‌و پایه‌ی به‌رز وبڵند كرده‌وه‌، تا به‌هۆی ئه‌و په‌یامه‌و هه‌ڵگره‌كه‌یه‌وه‌ مرۆڤایه‌تی له‌زه‌لكاوی نه‌گبه‌تی ونه‌فامی ده‌ر بهێنێ، و ده‌ستی بگرێ و به‌ره‌و رێی رووناك رێنوێنی بكات، تا له‌تاریكستانی خۆپه‌رستی وبت په‌رستی رزگاری بكات و به‌ره‌و خۆ نه‌ویستی و خواپه‌رستی ببات..
له‌م شه‌وه‌دا یه‌كه‌م تیشكی نووری به‌رنامه‌كه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رگۆى زه‌وی رووناك كرده‌وه‌، و تاریكستانی كوفری پێ ته‌را، په‌یكه‌ری شێرپه‌نجه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستی شه‌قار شه‌قار كرد، و ده‌رده‌كانی نه‌فامی گۆرِ به‌گۆرِ كرد..
له‌م شه‌وه‌دا فریشته‌ی ئاسمان له‌شه‌قه‌ی باڵی دا، و له‌ته‌ك خۆیا بۆ دانیشتوانی سه‌ر زه‌وی ئاشتی و برایه‌تی و دادگه‌ری و به‌خته‌وه‌ری له‌دنیای رۆحانییه‌وه‌ به‌دیاری هێنا..
له‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌دا یه‌كه‌م پۆلی ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌كانی قورئان گه‌یشتنه‌ سه‌ر ئه‌م ئه‌ستێره‌ بچكۆله‌یه‌ی ئێمه‌، تا رێی به‌خته‌وه‌ری به‌ئاده‌مزادی سه‌رزه‌وی بناسێنێ، و له‌كلۆڵی و كوێره‌وه‌رییه‌وه‌ به‌ره‌و به‌خته‌وه‌رییان به‌رێ..
به‌ڵێ، گه‌وره‌ترین دڵ وده‌روونێ له‌ومیوانه‌ ئازیزانه‌ پێشوازی كرد كه‌ ئه‌ویش( محمد المصطفى ) بوو، صه‌لات وسه‌لامی خوای له‌سه‌ربێ، خوا رێنوێنی كردن تا ببنه‌ میوانی، و ببێته‌ هه‌ڵگری شكۆمه‌ندترین په‌یامی ئاسمانی، و پێشكه‌شی مرۆڤایه‌تی بكات، كام مرۆڤ؟ ئه‌و مرۆڤه‌ی خوا رێزی لێگرتووه‌، و سته‌مكاران ئه‌یانه‌وێ ئه‌و رێزه‌ی لێ زه‌وت بكه‌ن!!
به‌ڵێ له‌م شه‌وه‌دا سه‌ره‌تای وه‌حی ده‌ستی پێكرد و قورئانی پیرۆز هاته‌ خوار، ئه‌و قورئانه‌ی وه‌ك بوركانێك دام و ده‌زگای سته‌مكاران و خوێنمژانی پێچایه‌وه‌، و ته‌ختی پاشاو ماشاكانی سه‌ره‌ولێژ كرد..
به‌ڵێ، به‌راستی شه‌وی قه‌در له‌سیی هه‌زار شه‌و چاكتره، شه‌وێك رێنوێنی و رووناكی بۆ ئاده‌مزاد تیا بێت ئه‌و شه‌وه‌ له‌هه‌زار مانگی تاریكی و سه‌رگه‌ردانی چاتره‌، هه‌روه‌ك ده‌زانین نرخی رۆژ به‌ ده‌قیقه‌ و سه‌عاته‌ كانیه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵكو نرخی رۆژ به‌و رووداوانه‌وه‌یه‌ كه‌ خێرو خۆشی پێشكه‌ش به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌كه‌ن..
خێری خواپه‌رستی له‌شه‌وی قه‌درا:
ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ له‌باره‌یه‌وه‌ خوا بفه‌رموێ: (لَيْلةُ القدْرِ خَيْرٌ مِنْ ألفِ شَهرٍ). واته‌: شه‌وی قه‌در له‌هه‌زار مانگ چاتره‌..
پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم ده‌فه‌رموێ: " مَنْ قامَ ليْلة القدرِ إيمَاناً وَاحْتِسَابًا، غُفرَ لهُ مَاتقدمَ منْ ذنْبهِ " (1). واته‌: ئه‌وه‌ی شه‌وی قه‌در خواپه‌رستی بكات و باوه‌رِی به‌و پاداشته‌ هه‌بێ كه‌ خوا بۆی داناوه‌ خوا له‌گوناهی رابوردووی خۆش ئه‌بێ. كه‌ ده‌فه‌رموێ: {إيمانا} واته‌: باوه‌ڕی به‌وه‌ هه‌بێ كه‌ عیباده‌تكردن له‌وشه‌وه‌دا ئه‌وپاداشته‌ی هه‌يه‌، و {احتسابا} واته‌:حساب بۆ پاداشته‌كه‌ی بكات.
له‌باره‌ی نزاو پارِانه‌وه‌ له‌م شه‌وه‌دا حه‌زره‌تی عایشه‌ خوالێی رازی بێ ده‌فه‌رموێ: وتم: ئه‌ی پێغه‌ممه‌ری خوا صلى الله علیه وسلم! ئه‌گه‌ر له‌شه‌وی قه‌درا دانیشتم و ئه‌و شه‌وه‌م به‌ په‌رستنه‌وه‌ برده‌ سه‌ر چ دوعایه‌ك بكه‌م؟
فه‌رمووی: بلێ: " اللهُمَّ! إنكَ عَفوٌ كَرِيمٌ تُحِبُّ العَفوَ فَاعْفُ عَنِّي" (2). واته‌: ئه‌ی په‌روه‌ردگار! به‌راستی تۆ لێبورده‌و به‌خشنده‌یت، و لێبورده‌ییت پێ خۆشه‌، تۆیش لێم ببوره‌ و بم به‌خشه‌.
هه‌روه‌ك حه‌زره‌تی عائیشه‌ بۆمان باس ده‌كات پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم له‌ ده‌ شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زانا له‌ مزگه‌وتا ده‌مایه‌وه‌و په‌رستنی ده‌كرد. به‌شی زۆری زانایانی ئیسلام رایان وایه‌ كه‌: له‌یله‌تول قه‌در له‌ ده‌شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زاندایه‌، به‌ده‌لیلی ئه‌وفه‌رمووده‌ دروسته‌ی كه‌ بوخاری و موسلیم ریوایه‌تی ده‌كه‌ن كه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رموویه‌تی: "تَحَرّوا لْيلةَ القدْرِ فِي العَشْرِ الأواخِرِ مِنْ رَمَضَانَ " (3). واته‌: له‌ ده‌ شه‌وی دواینی ره‌مه‌زانا به‌ته‌مای له‌یله‌تول قه‌در بن و به‌شوێنیا بگه‌رِێن..
ئه‌م هه‌زار مانگه‌ به‌پێی حسابی ساڵ ده‌كاته‌ 83 ساڵ و چوار مانگ، هه‌روه‌ها به‌پێی فه‌رمووده‌یه‌ك كه‌ ئیمامی بوخاری ریوایه‌تی ده‌كات شه‌وی قه‌در له‌شه‌وه‌ تاكه‌كاندایه‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " تحروا ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر من رمضان "(4) رواه البخاري ، واته‌: به‌شوێن له‌یله‌تول قه‌درا بگه‌ڕێن له‌ شه‌وه‌ تاكه‌كانی ره‌مه‌زاندا.. له‌م شه‌وه‌تاكانه‌شدا له‌حه‌وت شه‌وی دوایندا نزیكتره‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " التمسوها في العشر الأواخر، فإن ضعف أحدكم أوعجز فلا يغلبن على السبع البواقي)(5) رواه مسلم. "واته‌: به‌شوێنیا بگه‌ڕێن له‌ده‌شه‌وه‌كه‌ی دوایندا، ئه‌گه‌ركه‌سێ لاواز و ناتووانابوو با ئحه‌وت شه‌وی دواینی له‌كیس نه‌چێت، له‌م حه‌وت شه‌وه‌ی دواینیش شه‌وی بیست و حه‌وته‌مین نزیكترینیانه‌ له‌ شه‌وی قه‌دره‌وه‌ هه‌روه‌ك ئوبه‌ی كوڕی كه‌عب ده‌ فه‌رمووی: سوێن به‌خوا من ده‌زانم شه‌وی قه‌در له‌ چ شه‌وێكی ره‌مه‌زاندایه‌، ئه‌وشه‌وه‌ی پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رمانی پێكردین عیباده‌تی تیابكه‌ین شه‌وی بیست و حه‌وته‌مه‌ " لحديث أبي بن كعب رضي الله عنه أنه قال: (والله إني لأعلم أي ليلة هي الليلة التي أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بقيامها هي ليلة سبع وعشرين) (6)رواه مسلم. هه‌ڵده‌گرێت، ئه‌و ساڵه‌ی كه‌عب ئه‌و قسه‌ی تیا كردووه‌ له‌شه‌وی 27 دا بووبێت، به‌ڵام به‌شی زۆری زانایانی شه‌رع زان رایان وایه‌ ئه‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌ هه‌موو ساڵێك له‌ شه‌وێكی دیاریكراوا نابێت.. هه‌روه‌ك شێخی ئیبنو حه‌جه‌ر ده‌فه‌رموێ، كاتێ كه‌ ئه‌م فه‌رموودانه‌ باس ده‌كات .. خوایش زاناتره‌..
بۆ ئاگاداری
ئیعتیكاف واته‌: مانه‌وه‌ له‌مزگه‌وتا به‌نیازی عیباده‌ت، به‌ لای ئیمامی شافیعی و مالیكی و داودی زاهیرییه‌وه‌ له‌هه‌ر مزگه‌وتێكدا پێی بوترێت: مزگه‌وت دروسته‌، به‌لاَم به‌لای ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ و ئه‌حمه‌د و ئیسحاقه‌وه‌ له‌ مزگه‌وتێكا دروسته‌ كه‌ نوێژی پێنچ فه‌رزه‌ و جه‌ماعه‌تی تیا بكرێت، به‌لاَم به‌ڵگه‌ی ئیمامی شافیعی ئه‌و ئایه‌ته‌یه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: " وَلاتبَاشِرُوُهُنَّ و أنْتمْ عَاكِفونَ فِي المَسَاجدِ " (7). واته‌: نزیكیان مه‌كه‌ونه‌وه‌ كاتێ له‌ مزگه‌وته‌كانا له‌ ئیعتیكافا بوون. مادام فه‌رمووده‌یه‌كی دروست وساغ له‌و باره‌وه‌ نه‌بێت كه‌ مزگه‌وته‌كه‌ تایبه‌ت بكات، به‌ گشتی ئه‌مێنێته‌وه‌و هه‌ر شوێنێك بۆ مزگه‌وت دروستكرابوو ئیعتیكافی تیا دروسته‌، به‌لاَم پێی وایه‌ مزگه‌وتێ كه‌ جومعه‌ی تیا بكرێ باشتره‌ تا ئه‌وه‌ی جومعه‌ی تیا نه‌كرێ، بۆ ئه‌وه‌ی پێویستی به‌وه‌ نه‌بێ برِواته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ نوێژی جومعه‌، و له‌و خیلافه‌ش رزگاری ببىَ كه‌ هه‌ندێك رایان وایه‌ ئیعتیكاف واجبه‌ له‌ مزگه‌وتی جومعه‌دا بێت (8).
مانه‌وه‌ له‌ ژوورێكی ناوماڵ یا قوتابخانه‌ یا كارگه‌ یا دایه‌ره‌ دا به‌ عیباده‌تی ئیعتیكاف دانانرێت..
په‌راوێزه‌كان:
1- أخرجه البخاري في كتاب فضل ليلة القدر/باب فضل ليلة القدر، ص:397، برقم:1875.
2- أخرجه الترمذي في كتاب الدعوات/باب ماجاء في عقد التسبيح باليد/ باب منه، برقم: 3435. وقال الترمذي: حديث حسن صحيح..
3- أخرجه مسلم في كتاب الصيام/باب فضل ليلة القدر، ص: 497. برقم: 1998.
4 – أخرجه البخاري في كتاب صلاة التراويح /باب تحري ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر، 1/540، برقم:
5 - أخرجه مسلم في كتاب الصيام /باب فضل ليلة القدر، والحث على طلبها. وبيان محلها وأرجى أوقات طلبها، 1/572، برقم: 1165.
6- أخرجه مسلم في كتاب صلاة المسافرين وقصرها /باب الترغيب في قيام رمضان وهو التراويح،1/366، برقم:762.
7- سورة البقرة/187.
8- سه‌یرێكی ( مغني المحتاج إلى معرفة معاني الفاظ المنهاج) بكه‌، 1/450.
‌# ئه‌م بابه‌ته‌ له‌كتێبی {رۆژوو له‌ئیسلامدا}ی نووسه‌ره‌وه‌ به‌ كه‌مێ ده‌ستكارییه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌..