گه‌وره‌يی شه‌وی قه‌در(#)
خوێنه‌ری به‌رِێز! له‌باره‌ی شه‌وی قه‌دره‌وه‌ چی بنووسین؟ هه‌رچی بڵێین هه‌ركه‌مه‌و مافی خۆیمان نه‌داوه‌تێ، شه‌وێك كه‌خوا وه‌صفی ئه‌كات به‌ شه‌وی رێز، و به‌ده‌قی قورئانیش عیباده‌تكردن تیایا له‌هه‌زار مانگ چاترو باشتربێ‌.
به‌ڵێ له‌ ئاوه‌ها شه‌وێكی پیرۆزدا شه‌ره‌فی پێغه‌ممه‌رایه‌تی به‌كامڵترین مرۆڤی ئه‌م سه‌ر زه‌مینه‌ به‌خشرا، خوا به‌په‌یامی خۆی پله‌و پایه‌ی به‌رز وبڵند كرده‌وه‌، تا به‌هۆی ئه‌و په‌یامه‌و هه‌ڵگره‌كه‌یه‌وه‌ مرۆڤایه‌تی له‌زه‌لكاوی نه‌گبه‌تی ونه‌فامی ده‌ر بهێنێ، و ده‌ستی بگرێ و به‌ره‌و رێی رووناك رێنوێنی بكات، تا له‌تاریكستانی خۆپه‌رستی وبت په‌رستی رزگاری بكات و به‌ره‌و خۆ نه‌ویستی و خواپه‌رستی ببات..
له‌م شه‌وه‌دا یه‌كه‌م تیشكی نووری به‌رنامه‌كه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رگۆى زه‌وی رووناك كرده‌وه‌، و تاریكستانی كوفری پێ ته‌را، په‌یكه‌ری شێرپه‌نجه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستی شه‌قار شه‌قار كرد، و ده‌رده‌كانی نه‌فامی گۆرِ به‌گۆرِ كرد..
له‌م شه‌وه‌دا فریشته‌ی ئاسمان له‌شه‌قه‌ی باڵی دا، و له‌ته‌ك خۆیا بۆ دانیشتوانی سه‌ر زه‌وی ئاشتی و برایه‌تی و دادگه‌ری و به‌خته‌وه‌ری له‌دنیای رۆحانییه‌وه‌ به‌دیاری هێنا..
له‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌دا یه‌كه‌م پۆلی ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌كانی قورئان گه‌یشتنه‌ سه‌ر ئه‌م ئه‌ستێره‌ بچكۆله‌یه‌ی ئێمه‌، تا رێی به‌خته‌وه‌ری به‌ئاده‌مزادی سه‌رزه‌وی بناسێنێ، و له‌كلۆڵی و كوێره‌وه‌رییه‌وه‌ به‌ره‌و به‌خته‌وه‌رییان به‌رێ..
به‌ڵێ، گه‌وره‌ترین دڵ وده‌روونێ له‌ومیوانه‌ ئازیزانه‌ پێشوازی كرد كه‌ ئه‌ویش( محمد المصطفى ) بوو، صه‌لات وسه‌لامی خوای له‌سه‌ربێ، خوا رێنوێنی كردن تا ببنه‌ میوانی، و ببێته‌ هه‌ڵگری شكۆمه‌ندترین په‌یامی ئاسمانی، و پێشكه‌شی مرۆڤایه‌تی بكات، كام مرۆڤ؟ ئه‌و مرۆڤه‌ی خوا رێزی لێگرتووه‌، و سته‌مكاران ئه‌یانه‌وێ ئه‌و رێزه‌ی لێ زه‌وت بكه‌ن!!
به‌ڵێ له‌م شه‌وه‌دا سه‌ره‌تای وه‌حی ده‌ستی پێكرد و قورئانی پیرۆز هاته‌ خوار، ئه‌و قورئانه‌ی وه‌ك بوركانێك دام و ده‌زگای سته‌مكاران و خوێنمژانی پێچایه‌وه‌، و ته‌ختی پاشاو ماشاكانی سه‌ره‌ولێژ كرد..
به‌ڵێ، به‌راستی شه‌وی قه‌در له‌سیی هه‌زار شه‌و چاكتره، شه‌وێك رێنوێنی و رووناكی بۆ ئاده‌مزاد تیا بێت ئه‌و شه‌وه‌ له‌هه‌زار مانگی تاریكی و سه‌رگه‌ردانی چاتره‌، هه‌روه‌ك ده‌زانین نرخی رۆژ به‌ ده‌قیقه‌ و سه‌عاته‌ كانیه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵكو نرخی رۆژ به‌و رووداوانه‌وه‌یه‌ كه‌ خێرو خۆشی پێشكه‌ش به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌كه‌ن..
خێری خواپه‌رستی له‌شه‌وی قه‌درا:
ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ له‌باره‌یه‌وه‌ خوا بفه‌رموێ: (لَيْلةُ القدْرِ خَيْرٌ مِنْ ألفِ شَهرٍ). واته‌: شه‌وی قه‌در له‌هه‌زار مانگ چاتره‌..
پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم ده‌فه‌رموێ: " مَنْ قامَ ليْلة القدرِ إيمَاناً وَاحْتِسَابًا، غُفرَ لهُ مَاتقدمَ منْ ذنْبهِ " (1). واته‌: ئه‌وه‌ی شه‌وی قه‌در خواپه‌رستی بكات و باوه‌رِی به‌و پاداشته‌ هه‌بێ كه‌ خوا بۆی داناوه‌ خوا له‌گوناهی رابوردووی خۆش ئه‌بێ. كه‌ ده‌فه‌رموێ: {إيمانا} واته‌: باوه‌ڕی به‌وه‌ هه‌بێ كه‌ عیباده‌تكردن له‌وشه‌وه‌دا ئه‌وپاداشته‌ی هه‌يه‌، و {احتسابا} واته‌:حساب بۆ پاداشته‌كه‌ی بكات.
له‌باره‌ی نزاو پارِانه‌وه‌ له‌م شه‌وه‌دا حه‌زره‌تی عایشه‌ خوالێی رازی بێ ده‌فه‌رموێ: وتم: ئه‌ی پێغه‌ممه‌ری خوا صلى الله علیه وسلم! ئه‌گه‌ر له‌شه‌وی قه‌درا دانیشتم و ئه‌و شه‌وه‌م به‌ په‌رستنه‌وه‌ برده‌ سه‌ر چ دوعایه‌ك بكه‌م؟
فه‌رمووی: بلێ: " اللهُمَّ! إنكَ عَفوٌ كَرِيمٌ تُحِبُّ العَفوَ فَاعْفُ عَنِّي" (2). واته‌: ئه‌ی په‌روه‌ردگار! به‌راستی تۆ لێبورده‌و به‌خشنده‌یت، و لێبورده‌ییت پێ خۆشه‌، تۆیش لێم ببوره‌ و بم به‌خشه‌.
هه‌روه‌ك حه‌زره‌تی عائیشه‌ بۆمان باس ده‌كات پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم له‌ ده‌ شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زانا له‌ مزگه‌وتا ده‌مایه‌وه‌و په‌رستنی ده‌كرد. به‌شی زۆری زانایانی ئیسلام رایان وایه‌ كه‌: له‌یله‌تول قه‌در له‌ ده‌شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زاندایه‌، به‌ده‌لیلی ئه‌وفه‌رمووده‌ دروسته‌ی كه‌ بوخاری و موسلیم ریوایه‌تی ده‌كه‌ن كه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رموویه‌تی: "تَحَرّوا لْيلةَ القدْرِ فِي العَشْرِ الأواخِرِ مِنْ رَمَضَانَ " (3). واته‌: له‌ ده‌ شه‌وی دواینی ره‌مه‌زانا به‌ته‌مای له‌یله‌تول قه‌در بن و به‌شوێنیا بگه‌رِێن..
ئه‌م هه‌زار مانگه‌ به‌پێی حسابی ساڵ ده‌كاته‌ 83 ساڵ و چوار مانگ، هه‌روه‌ها به‌پێی فه‌رمووده‌یه‌ك كه‌ ئیمامی بوخاری ریوایه‌تی ده‌كات شه‌وی قه‌در له‌شه‌وه‌ تاكه‌كاندایه‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " تحروا ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر من رمضان "(4) رواه البخاري ، واته‌: به‌شوێن له‌یله‌تول قه‌درا بگه‌ڕێن له‌ شه‌وه‌ تاكه‌كانی ره‌مه‌زاندا.. له‌م شه‌وه‌تاكانه‌شدا له‌حه‌وت شه‌وی دوایندا نزیكتره‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " التمسوها في العشر الأواخر، فإن ضعف أحدكم أوعجز فلا يغلبن على السبع البواقي)(5) رواه مسلم. "واته‌: به‌شوێنیا بگه‌ڕێن له‌ده‌شه‌وه‌كه‌ی دوایندا، ئه‌گه‌ركه‌سێ لاواز و ناتووانابوو با ئحه‌وت شه‌وی دواینی له‌كیس نه‌چێت، له‌م حه‌وت شه‌وه‌ی دواینیش شه‌وی بیست و حه‌وته‌مین نزیكترینیانه‌ له‌ شه‌وی قه‌دره‌وه‌ هه‌روه‌ك ئوبه‌ی كوڕی كه‌عب ده‌ فه‌رمووی: سوێن به‌خوا من ده‌زانم شه‌وی قه‌در له‌ چ شه‌وێكی ره‌مه‌زاندایه‌، ئه‌وشه‌وه‌ی پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رمانی پێكردین عیباده‌تی تیابكه‌ین شه‌وی بیست و حه‌وته‌مه‌ " لحديث أبي بن كعب رضي الله عنه أنه قال: (والله إني لأعلم أي ليلة هي الليلة التي أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بقيامها هي ليلة سبع وعشرين) (6)رواه مسلم. هه‌ڵده‌گرێت، ئه‌و ساڵه‌ی كه‌عب ئه‌و قسه‌ی تیا كردووه‌ له‌شه‌وی 27 دا بووبێت، به‌ڵام به‌شی زۆری زانایانی شه‌رع زان رایان وایه‌ ئه‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌ هه‌موو ساڵێك له‌ شه‌وێكی دیاریكراوا نابێت.. هه‌روه‌ك شێخی ئیبنو حه‌جه‌ر ده‌فه‌رموێ، كاتێ كه‌ ئه‌م فه‌رموودانه‌ باس ده‌كات .. خوایش زاناتره‌..
بۆ ئاگاداری
ئیعتیكاف واته‌: مانه‌وه‌ له‌مزگه‌وتا به‌نیازی عیباده‌ت، به‌ لای ئیمامی شافیعی و مالیكی و داودی زاهیرییه‌وه‌ له‌هه‌ر مزگه‌وتێكدا پێی بوترێت: مزگه‌وت دروسته‌، به‌لاَم به‌لای ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ و ئه‌حمه‌د و ئیسحاقه‌وه‌ له‌ مزگه‌وتێكا دروسته‌ كه‌ نوێژی پێنچ فه‌رزه‌ و جه‌ماعه‌تی تیا بكرێت، به‌لاَم به‌ڵگه‌ی ئیمامی شافیعی ئه‌و ئایه‌ته‌یه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: " وَلاتبَاشِرُوُهُنَّ و أنْتمْ عَاكِفونَ فِي المَسَاجدِ " (7). واته‌: نزیكیان مه‌كه‌ونه‌وه‌ كاتێ له‌ مزگه‌وته‌كانا له‌ ئیعتیكافا بوون. مادام فه‌رمووده‌یه‌كی دروست وساغ له‌و باره‌وه‌ نه‌بێت كه‌ مزگه‌وته‌كه‌ تایبه‌ت بكات، به‌ گشتی ئه‌مێنێته‌وه‌و هه‌ر شوێنێك بۆ مزگه‌وت دروستكرابوو ئیعتیكافی تیا دروسته‌، به‌لاَم پێی وایه‌ مزگه‌وتێ كه‌ جومعه‌ی تیا بكرێ باشتره‌ تا ئه‌وه‌ی جومعه‌ی تیا نه‌كرێ، بۆ ئه‌وه‌ی پێویستی به‌وه‌ نه‌بێ برِواته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ نوێژی جومعه‌، و له‌و خیلافه‌ش رزگاری ببىَ كه‌ هه‌ندێك رایان وایه‌ ئیعتیكاف واجبه‌ له‌ مزگه‌وتی جومعه‌دا بێت (8).
مانه‌وه‌ له‌ ژوورێكی ناوماڵ یا قوتابخانه‌ یا كارگه‌ یا دایه‌ره‌ دا به‌ عیباده‌تی ئیعتیكاف دانانرێت..
په‌راوێزه‌كان:
1- أخرجه البخاري في كتاب فضل ليلة القدر/باب فضل ليلة القدر، ص:397، برقم:1875.
2- أخرجه الترمذي في كتاب الدعوات/باب ماجاء في عقد التسبيح باليد/ باب منه، برقم: 3435. وقال الترمذي: حديث حسن صحيح..
3- أخرجه مسلم في كتاب الصيام/باب فضل ليلة القدر، ص: 497. برقم: 1998.
4 – أخرجه البخاري في كتاب صلاة التراويح /باب تحري ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر، 1/540، برقم:
5 - أخرجه مسلم في كتاب الصيام /باب فضل ليلة القدر، والحث على طلبها. وبيان محلها وأرجى أوقات طلبها، 1/572، برقم: 1165.
6- أخرجه مسلم في كتاب صلاة المسافرين وقصرها /باب الترغيب في قيام رمضان وهو التراويح،1/366، برقم:762.
7- سورة البقرة/187.
8- سه‌یرێكی ( مغني المحتاج إلى معرفة معاني الفاظ المنهاج) بكه‌، 1/450.
‌# ئه‌م بابه‌ته‌ له‌كتێبی {رۆژوو له‌ئیسلامدا}ی نووسه‌ره‌وه‌ به‌ كه‌مێ ده‌ستكارییه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌..
سه‌رجه‌مى كتێب و نامیلكه‌كانى:(3)


به‌شی سێیه‌م نوسینه‌ عه‌ره‌بیه‌كانى:

54- في حاشية جبل قنديل :

ئه‌م نامیلكه‌یه‌ بریتییه‌ له‌چیرۆكێك كه‌ له‌كوردستانى عیراقا رووى داوه‌و پیشانده‌رى ئیمان و باوه‌ڕى ئه‌و موسڵمانه‌ كورده‌یه‌، كه‌ له‌كاتى پێویستیدا نزیكه‌ى سیى هه‌زار دۆلارى ئه‌مریكى سه‌ره‌تاى ساڵه‌كانى هه‌شتا ئه‌دۆزێته‌وه‌ و بىَ ئه‌وه‌ى كه‌س پێى بزانىَ، یا كه‌س داواى لىَ بكات، شار به‌شار به‌شوێن خاوه‌نه‌كه‌یا ده‌گه‌ڕىَ وجاڕى بۆ ده‌دات، تا ده‌یداته‌وه‌ ده‌ستى خاوه‌نى.. ئه‌م چیرۆكه‌ له‌ 28 لاپه‌ڕه‌ى بچوكدایه‌ و له‌ساڵى 1992 له‌پاكستان چاپكراوه‌.

55- العلامة الباباني ومنهجه في كتابه اقتران النيرن :

ئه‌م كتێبه‌ ماسته‌ر نامه‌یه‌، و له‌باره‌ى ژیانى زاناى به‌ناو بانگ مامۆستا مه‌لا ره‌شید به‌گى بابانه‌وه‌یه‌، كه‌ هه‌ردوو كتێبه‌ ناوداره‌كه‌ى بوخارى و موسلیمى له‌ فه‌رمووده‌كانى پێغه‌ممه‌ردا صلى الله عليه وسلم له‌ كتێبێكا كۆ كردۆته‌وه‌ و به‌ زمانى كوردى شه‌رحى كردووه‌ و ناوى لىَ ناوه‌ ئیقتیرانول نه‌ییره‌ین، له‌م باسه‌دا رێڕه‌وى ئه‌و كه‌ڵه‌ زانایه‌ روون كراوه‌ته‌وه‌ له‌نووسین و شه‌رحكردنى ئه‌و فه‌رموودانه‌دا كه‌ جێگه‌ى رێز و پىَ زانینى زانایانه‌. ئه‌م كتێبه‌ش له‌ 336 لاپه‌ره‌ى قه‌واره‌ گه‌وره‌دایه‌، له‌ساڵى 1996دا پاش تاوتوێكردن له‌لایه‌ن زانكۆى جیهانى ئیسلامى ئیسلام ئاباده‌وه‌ پله‌ى ئیمتیازى پىَ دراوه‌، و له‌ساڵى 1999دا هه‌ر له‌ئیسلام ئاباد بۆ یه‌كه‌مجار چاپكراوه‌.

56- تحقیق الجمع بین الصحیحین:

ئه‌م كتێبه‌ زانایه‌كى ناودارى كورد به‌ناوى ( ضياء الدين أبو حفص عمر بن بدر بن سعيد بن محمد الموصلي الكردي/ ت: 620هـ) له‌ كۆتایى سه‌ده‌ى شه‌شه‌مى كۆچیدا نووسیویه‌تى و تائێستاش هه‌ر ده‌ست نووسه‌، منیش له‌ساڵى 98 دا پلانێكى لێكۆڵینه‌وه‌ى ئه‌م ده‌ست نووسه‌م پێشكه‌ش به‌ زانكۆى پونجاب/به‌شى دیراساتى ئیسلامى كرد، بۆ وه‌رگرتنى بڕوا نامه‌ى دكتۆرا له‌سه‌رى، ئه‌ویش له‌ 14/11/1998م موافه‌قه‌تى له‌سه‌ر كرد و بڕیارى له‌سه‌ر دا).

ئه‌م كتێبه‌م ته‌حقیق كردووه‌و – خوا یاربێت - زۆرى نه‌ماوه‌ و نزیكه‌ى 90 لاپه‌ڕه‌یه‌ك پێشه‌كیم بۆ نووسیوه‌، و كارى من له‌ ته‌حقیقه‌كه‌دا بریتى بووه‌ له‌:

1- به‌راوردی له‌ نێوان هه‌ردوو نوسخه‌ى ده‌ست نووسه‌كه‌دا، شایه‌نى باسه‌ ئه‌م ده‌ست نووسه‌ ته‌نیا دوو نوسخه‌ى له‌دنیادا هه‌یه‌، نوسخه‌ى یه‌كه‌م و سه‌ره‌كى له‌ كتێبخانه‌ى(ئه‌یا صوفيا )دایه‌ له‌ ئه‌سته‌مبوڵى توركیا، و نوسخه‌ى دووه‌م له‌كتێبخانه‌ى (دۆبلن ى ئێرله‌ندا)یه‌، تا جیاوازى نێوانیان ده‌ركه‌وىَ، و بۆ دڵنیابوونیش له‌و وشانه‌ى نوخته‌یان بۆ نه‌كراوه‌، یا كوژاوه‌ته‌وه‌.
2- سه‌ردان له‌ هه‌ردوو كتێبه‌ چاپكراوه‌كه‌ى سه‌حیحى موسلیم و بوخارى بۆ به‌راوردى و دڵنیابوون.
3- ته‌خریجى ئه‌و فه‌رموودانه‌ى له‌ناو ده‌ستخه‌ته‌كه‌دان، ئه‌ویش به‌باسكردنى كتێب و باب و لاپه‌ڕه‌یان له‌هه‌ر دوو ێه‌حیحه‌كه‌دا، و بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش چاپكراوه‌كه‌ى (دار السلام) بۆ بوخارى، و (دار إحياء التراث العربى) مان بۆ موسلیم هه‌ڵبژاردووه‌، چونكه‌ له‌یه‌ك به‌رگدان و به‌كارهێنانیان ئاسانه‌.
4- سه‌رو بۆر بۆ پیته‌كان تا فه‌رمووده‌كان به‌دروستى بخوێنرێنه‌وه‌.
5- راستكردنه‌وه‌ى ئه‌و هه‌لاَنه‌ى له‌ده‌ست نووسه‌كه‌دا رووىداوه‌ له‌ نێوان دووكه‌وانه‌دا، و هێما بۆكردنیان له‌ په‌راوێزه‌وه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و وشانه‌ش كه‌نه‌توانراوه‌ بخوێنرێنه‌وه‌، هه‌ر چه‌ند زۆر كه‌من.
6- هێماكردن بۆ ئه‌و شوێنانه‌ى فه‌رمووده‌ى تیا دووباره‌ بووبێته‌وه‌.
7- واتا كردنى وشه‌ نامۆ و گرانه‌كان و روونكردنه‌وه‌یان.
8- روونكردنه‌وه‌ى ناوى هه‌ندىَ له‌وراویانه‌ى له‌ناو یانازناو یانیسبه‌تیانا لێكچوون و ناروونى هه‌یه‌.
9- نووسینى كورته‌ ژیانێك بۆ راویه‌كان به‌ دوو دێڕ یا كه‌متر له‌په‌راوێزه‌وه‌.
10- ژماره‌ دانان بۆ هه‌موو كتێبه‌كانى ناو كتێبه‌كه‌ به‌زنجیره‌، هه‌رله‌ كتێبى ئیمانه‌وه‌ كه‌ دانه‌ر كردوویه‌تى به‌ سه‌ره‌تاى كتێبه‌كه‌، و منیش ژماره‌(1)م داوه‌تىَ، تاده‌گاته‌ كۆتایى كتێبه‌كه‌( كتاب اللواحق) ه‌، و منیش ژماره‌ (111)م داوه‌تىَ.
11- ژماره‌ دانان بۆ فه‌رمووده‌كان هه‌ر له‌یه‌كه‌م فه‌رمووده‌ى كتێبه‌كه‌وه‌ تا دواین فه‌رمووده‌یان.
12- نیشانه‌ دانانى كۆما، و خاڵ، و كه‌وان، و كه‌شیده‌، و سه‌رسامى، و پرسیار و له‌وبابه‌تانه‌..
13- دیاریكردنى ئایه‌ته‌كان به‌نووسینى ژماره‌یان وناوى سووره‌ته‌كانیان.
14- به‌رێنووسى نوىَ نووسینه‌وه‌ى ئه‌و وشانه‌ى به‌رێنووسى كۆن نووسراون، وه‌ك ئه‌م نموونانه‌: (ثلثة- ثلاثة) و(الحَڕث-الحارث) و(السلَم- السلام) و(هأنا- ها أنا) و(جأ- جاء)…الخ.
15- هه‌رچه‌ند پێم خۆش بوو ناوه‌رۆكى كتێبه‌كه‌ له‌ دوایه‌وه‌ بنووسم به‌لاَم له‌به‌ر ئه‌وه‌ى دانه‌ر له‌پێشه‌وه‌ نووسیویه‌تى منیش هه‌ر وا هێشتمه‌وه‌.
16- دانانى ناوه‌رۆك بۆ : ئـ - كتێب و بابه‌كان. ب – بۆ چاوگه‌و سه‌رچاوه‌كانى لێكۆڵینه‌وه‌كه‌.
ئه‌م كتێبه‌ش له‌ ده‌ورى 1200 لاپه‌ڕه‌یه‌كدا ده‌بێت.. تا ئێستا موناقه‌شه‌ى نه‌كراوه‌..

# # #

نۆ باسی ئه‌كادیمی:

هه‌روه‌ها كۆمه‌ڵىَ باسیى ئه‌كادیمی و زانیارى زانكۆیشى به‌ عه‌ره‌بى هه‌یه‌ كه‌ تا ئێستا چاپ نه‌كراون، ئه‌وانیش نۆ باسن و ئه‌مه‌ش ناوه‌كانیانه:
ومجموعة من البحوث العلمية، والتحقيقات الأكاديمية أثناء دراسة الماجستير مثل:
1- قصة الغرانيق وإبطالها 1993.
2- الزنديق في معاجم اللغة، 1993.
3- بحث حول العام وبعض مايشتمل عليه، 1993.
4- هل ثبت الإجماع في السور المكية والمدنية؟ 1993.
5- تحقيق حول إنزال الماء من السماء متنا وسندا، 1993.
6- لماذا قال تعالى: " ذهب الله بنورهم " ولم يقل بضوئهم؟ 1993.
7- الكلالة.. 1994.
8- وجوه إعجاز القرآن الكريم، 1994.
9- هل توقع النبي أن يصبح نبيا؟ 1994.

ئه‌مه‌ش ناوى هه‌ندىَ له‌وتاره‌كانیه‌تى:

1- بۆ هه‌فته‌نامه‌ى( قضايا دولية)، 7 لا ، (01 - 10 – 1994). به‌ عه‌ره‌بى.
2- بۆ هه‌فته‌نامه‌ى( قضايا دولية)، 10 لا ، (01 - 02 – 1995). بة عةرةبى.
3-[ الدعوة وتكاسلنا، ] 4 لا ، ] (13 - 08 – 2000).
4-[أبو حازم التابعى]، 4 لا ، (10 - 09 – 2000).



به‌ر له‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت بنووسی ئه‌م خاڵانه‌ بخوێنه‌وه‌:
.: په‌یامه‌که‌ت په‌یوه‌ندیدار بێت به‌ بابه‌تی سه‌ره‌وه‌
.: تێبینی و ڕه‌خه‌نه‌که‌ت بابه‌تیانه‌ بێت و دوور بێت له‌ قسه‌ی ناشیرن
.: نووسینه‌که‌ت به‌ کوردی بێت
.: شێوازی نووسینه‌که‌ت ئارامی بێت و لاتینی نه‌بێت
.: پرسیار یان نامه‌ی تایبه‌ت نه‌بێت
.: به‌ڕێوبه‌ڕ سه‌ربه‌سته‌ له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ یان نه‌کردنه‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت پاش هه‌ڵسه‌نگاندی