مامۆستا ئایا حیكمه‌ت له‌ته‌سبیحات كردنا به‌ده‌ست چیه‌؟
زۆر سوپاس

حیكمه‌ته‌كه‌ی ئه‌وه‌یه‌ پێغه‌ممه‌ر دروودی خوای لێ بێ به‌ ده‌ستی خۆی ته‌سبیحاتی كردووه‌. ئه‌وه‌ته‌ عه‌بدوڵلای كور�?ی عه‌مر خوا لێی رازی بێ ده‌�?ه‌رموێ: كه‌ پێغه‌ممه‌ر دروودی خوای لێ بێ باسی گه‌وره‌یی خێری ئه‌م ته‌سبیحاتانه‌ی كرد، به‌ په‌نجه‌كانی ده‌ستی ده‌ی ژماردن..
عَنْ �? �?عَبْد�? اللَّه�? بْن�? عَمْر�?و�?عَنْ النَّب�?يّ�?�?صل اللـه‌ علیه‌ وسلم�? �?قَالَ �? �?خَصْلَتَان�? �?أَوْ خَلَّتَان�? �?لا ي�?حَا�?�?ظ�? عَلَيْه�?مَا عَبْدٌ م�?سْل�?مٌ إ�?لاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ، ه�?مَا يَس�?يرٌ وَمَنْ يَعْمَل�? ب�?ه�?مَا قَل�?يلٌ، ي�?سَبّ�?ح�? �?�?ي �? �?د�?ب�?ر�? �? �?ك�?لّ�? صَلاة�? عَشْرًا، وَيَحْمَد�? عَشْرًا، وَي�?كَبّ�?ر�? عَشْرًا، �?َذَل�?كَ خَمْس�?ونَ وَم�?ائَةٌ ب�?اللّ�?سَان�?، وَأَلْ�?ٌ وَخَمْس�? م�?ائَة�? �?�?ي الْم�?يزَان�?، وَي�?كَبّ�?ر�? أَرْبَعًا وَثَلاث�?ينَ، إ�?ذَا أَخَذَ مَضْجَعَه�?، وَيَحْمَد�? ثَلاثًا وَثَلاث�?ينَ، وَي�?سَبّ�?ح�? ثَلاثًا وَثَلاث�?ينَ، �?َذَل�?كَ م�?ائَةٌ ب�?اللّ�?سَان�?، وَأَلْ�?ٌ �?�?ي الْم�?يزَان�?، �?َلَقَدْ رَأَيْت�? رَس�?ولَ اللَّه�? �? �?صل اللـه‌ علیه‌ وسلم�? �?يَعْق�?د�?هَا �? �?ب�?يَد�?ه�?. قَال�?وا: يَا رَس�?ولَ اللَّه�?! كَيْ�?َ ه�?مَا يَس�?يرٌ، وَمَنْ يَعْمَل�? ب�?ه�?مَا قَل�?يلٌ؟ قَالَ: يَأْت�?ي أَحَدَك�?مْ �?- �?يَعْن�?ي الشَّيْطَانَ - �?�?ي مَنَام�?ه�?، �?َي�?نَوّ�?م�?ه�? قَبْلَ أَنْ يَق�?ولَه�?، �? �?وَيَأْت�?يه�? �?�?ي صَلات�?ه�? �?َي�?ذَكّ�?ر�?ه�? حَاجَةً قَبْلَ أَنْ يَق�?ولَهَا. قَالَ �? �?أَب�?و ع�?يسَى: �? �?هَذَا �? �?حَد�?يثٌ حَسَنٌ صَح�?يحٌ.
واته‌: دوو خه‌سڵه‌ت هه‌ن ئه‌و عه‌بده‌ موسوڵمانه‌ی پارێزگاریان لێ بكات و به‌رده‌وام بێت له‌سه‌ریان ده‌چێته‌ به‌هه‌شته‌وه‌، ئه‌وانه‌ هه‌ردوو ئاسانن، ئه‌وه‌ی كاریان پێ بكات كه‌من، یه‌كێ له‌و دوو خه‌سله‌ته‌ ئه‌وه‌یه‌: له‌ دوای هه‌موو نوێژێكه‌وه‌ ده‌جار سوبحانه‌ڵلا، وده‌جار ئه‌لحه‌مدو لیللا، و ده‌جاریش ئه‌ڵلاهو ئه‌كبه‌ر بكات، ئه‌مه‌ سه‌دو په‌نجا به‌وتن، به‌ڵام له‌ترازووی كرده‌وه‌دا هه‌زارو پێنچ سه‌د. خه‌سڵه‌ته‌كه‌ی تریشیان ئه‌وه‌یه‌: كاتێ رۆیشته‌ سه‌رجێ 34 جار ئه‌ڵلاهو ئه‌كبه‌ر، و33 جار ئه‌لحه‌مدو لیللا، و 33 جار سوبحانه‌ڵلا بكات، به‌زمان كردیه‌ سه‌د و له‌ترازووی كرده‌وه‌یا بووه‌ هه‌زار. عه‌بدوڵلا ده‌�?ه‌رموێ: دیتم پێغه‌ممه‌ردروودی خوای لێ بێبه‌ده‌ستی ده‌ی ژماردن. عه‌رزیان كرد: قوربان! چۆن ئه‌وانه‌ ئاسانن و كه‌سێ كاریان پێ بكات كه‌من؟ �?ه‌رمووی: شه‌یتان له‌سه‌ر جێگه‌كه‌یا دێت بۆلای خه‌وی لێ ده‌خات، و له‌ناو نوێژه‌كه‌یا دێت بۆ لای كاره‌كانی بیر ده‌خاته‌وه‌، پێش ئه‌وه‌ی بیانڵێت.
ئه‌مه‌ش خاوه‌نی سوننه‌كان به‌سه‌نه‌دێكی دروست وه‌ك ترمز ی3332، ونه‌سسائی 1331، و ئه‌بوداود4404، وئه‌حمه‌د 6210،6616، ئیبنو ماجه‌916، ریوایه‌تیان كردووه‌.
به‌ڵام ئه‌مه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێ ئه‌گه‌ر به‌ته‌سبیح بكرێ یا به‌شتێكی تر بكرێ ده‌بێته‌ بیدعه‌، نه‌.. چونكه‌ حه‌زره‌تی سه‌�?یه‌ی خیزانی پێغه‌ممه‌ر دروودی خوای لێ بێ ده‌�?ه‌رموێ: پێغه‌ممه‌ر دروودی خوای لێ بێ هات بۆلام وچوار هه‌زار ناوكه‌ خورمام له‌به‌رده‌مابوو، ته‌سبیحاتم پێ ده‌كردن، �?ه‌رمووی: ته‌سبیحاتت به‌مانه‌ كردووه‌؟ ئایا شتێكت پێ بلێم كه‌ پاداشته‌كه‌ی له‌مه‌ زۆرتربێ؟ عه‌رزم كرد: به‌ڵێ، قوربان �?ێرم بكه‌، �?ه‌رمووی: بڵێ: س�?بْحَانَ الله�? عَددَ خَلق�?ه�? أخرجه الترمذي �?ي كتاب الدعوات، باب �?ي دعاء النبي صل اللـه‌ علیه‌ وسلم برقم: 3478. له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌م ته‌زبیحانه‌ی ئێستا هه‌ر له‌و ده‌نكه‌ خورمایانه‌وه‌ وه‌رگیراون.
له‌�?ه‌رمووده‌یه‌كدا حه‌زره‌تی عائیشه‌ ده‌�?ه‌رموێ گوێم لێ بوو پێغه‌ممه‌ر دروودی خوای لێ بێ �?ه‌رمووی: هه‌موو ئینسانێك له‌ سێ سه‌دو شه‌ست جومگه‌ دروست بووه‌، ئه‌وه‌ی ئه‌ڵلاهو ئه‌كبه‌ر و ئه‌لحه‌مدو لیللا ولائیلاهه‌ ئیلله‌ڵلا و سوبحانه‌ڵلا و ئه‌سته‌غ�?یروڵلا بكات و به‌ردێ یا ئێسقانێ، یا در�?كێ له‌رێی خه‌ڵكیدا لا ببات، و �?ه‌رمان به‌چاكه‌یه‌ك بكات، ونه‌هی له‌ خراپه‌یه‌ك بكات به‌ئه‌ندازه‌ی ئه‌و سێ سه‌دو شه‌ست جومگه‌یه‌، ئه‌وه‌ ئه‌ورۆژه‌ خۆی له‌ئاگری دۆزه‌خ دوور خستۆته‌وه‌.
�?عَنْ عَبْد�? اللَّه�? بْن�? �?َرّ�?وخَ �? �?أَنَّه�? سَم�?عَ �? �?عَائ�?شَةَ �? �?تَق�?ول�?: إ�?نَّ رَس�?ولَ اللَّه�?�?صل اللـه‌ علیه‌ وسلم �?قَالَ: إ�?نَّه�? �?خ�?ل�?قَ ك�?لّ�? إ�?نْسَان�? م�?نْ بَن�?ي�?آدَمَ �?�?عَلَى س�?تّ�?ينَ وَثَلاث�? م�?ائَة�? �? �?مَ�?ْص�?ل�?، �? �?�?َمَنْ كَبَّرَ اللَّهَ، وَحَم�?دَ اللَّهَ، وَهَلَّلَ اللَّهَ، وَسَبَّحَ اللَّهَ، وَاسْتَغْ�?َرَ اللَّهَ، وَعَزَلَ حَجَرًا عَنْ طَر�?يق�? النَّاس�?، أَوْ شَوْكَةً أَوْ عَظْمًا عَنْ طَر�?يق�? النَّاس�?، وَأَمَرَ ب�?مَعْر�?و�?�? أَوْ نَهَى عَنْ م�?نْكَر�? عَدَدَ ت�?لْكَ السّ�?تّ�?ينَ وَالثَّلاث�? م�?ائَة�? �? �?السّ�?لامَى �? �?�?َإ�?نَّه�? يَمْش�?ي يَوْمَئ�?ذ�? وَقَدْ زَحْزَحَ نَ�?ْسَه�? عَنْ النَّار�? .
أخرجه مسلم �?ي كتاب الزكاة/ باب بيان أن اسم الصدقة يقع على كل نوع من المعرو�?، برقم: 1675.
له‌�?ه‌رمووده‌یه‌كدا پێغه‌ممه‌ر دروودی خوای لێ بێ �?ه‌رموویه‌تی له‌ ئینساندا سێ سه‌دو شه‌ست جومگه‌ هه‌یه‌، هه‌موو جومگه‌یه‌ك له‌جومگه‌كانی ئینسان سوپاسی خوای له‌سه‌ره‌، عه‌رزیان كرد: قوربان! كێ ئه‌و توانایه‌ هه‌یه‌؟ �?ه‌رمووی كاتێ به‌ڵغه‌مێك له‌ناومزگه‌وتا توور�? دراوه‌و تۆ دای ده‌پۆشیت، ئازارێك له‌رێگه‌دا لا ده‌به‌یت، ئه‌گه‌ر هه‌ر نه‌ت توانی دوو ركات نوێژی چێشته‌نگاو(زوحا)ت كرد ئه‌وه‌ جێی ئه‌وانه‌ت بۆ ده‌گرێت.. �?عن عَبْد�? اللَّه�? بْن�? ب�?رَيْدَةَ �? �?قَالَ: سَم�?عْت�? �? �?أَب�?ي �?- �?ب�?رَيْدَةَ -�? �?يَق�?ول�?: �? سَم�?عْت�? رَس�?ولَ اللَّه�? �? �?صل اللـه‌ علیه‌ وسلم�? �?يَق�?ول�?: �?�?�?ي الإ�?نْسَان�? ثَلاث�? م�?ائَة�? وَس�?تّ�?ونَ مَ�?ْص�?لا، �?َعَلَيْه�? أَنْ يَتَصَدَّقَ عَنْ ك�?لّ�? مَ�?ْص�?ل�? م�?نْه�? ب�?صَدَقَة�?، قَال�?وا: وَمَنْ ي�?ط�?يق�? ذَل�?كَ يَا نَب�?يَّ اللَّه�?؟ قَالَ: النّ�?خَاعَة�? �?�?ي الْمَسْج�?د�? تَدْ�?�?ن�?هَا، وَالشَّيْء�? �? �?ت�?نَحّ�?يه�? عَنْ الطَّر�?يق�?، �?َإ�?نْ لَمْ تَج�?دْ �?َرَكْعَتَا الضّ�?حَى ت�?جْز�?ئ�?كَ .
أخرجه أبو داود �?ي كتاب الأدب برقم 4563. �?وَالْحَد�?يث أَخْرَجَه�? أَحْمَد �?�?ي م�?سْنَده برقم: 21920، وَابْن ح�?بَّان �?�?ي صَح�?يحه , وَقَالَ الْم�?نَاو�?يّ�? �?�?ي شَرْح الْجَام�?ع الصَّغ�?ير: إ�?سْنَاد�?ه�? حَسَنٌ.