گه‌وره‌يی شه‌وی قه‌در(#)
خوێنه‌ری به‌رِێز! له‌باره‌ی شه‌وی قه‌دره‌وه‌ چی بنووسین؟ هه‌رچی بڵێین هه‌ركه‌مه‌و مافی خۆیمان نه‌داوه‌تێ، شه‌وێك كه‌خوا وه‌صفی ئه‌كات به‌ شه‌وی رێز، و به‌ده‌قی قورئانیش عیباده‌تكردن تیایا له‌هه‌زار مانگ چاترو باشتربێ‌.
به‌ڵێ له‌ ئاوه‌ها شه‌وێكی پیرۆزدا شه‌ره‌فی پێغه‌ممه‌رایه‌تی به‌كامڵترین مرۆڤی ئه‌م سه‌ر زه‌مینه‌ به‌خشرا، خوا به‌په‌یامی خۆی پله‌و پایه‌ی به‌رز وبڵند كرده‌وه‌، تا به‌هۆی ئه‌و په‌یامه‌و هه‌ڵگره‌كه‌یه‌وه‌ مرۆڤایه‌تی له‌زه‌لكاوی نه‌گبه‌تی ونه‌فامی ده‌ر بهێنێ، و ده‌ستی بگرێ و به‌ره‌و رێی رووناك رێنوێنی بكات، تا له‌تاریكستانی خۆپه‌رستی وبت په‌رستی رزگاری بكات و به‌ره‌و خۆ نه‌ویستی و خواپه‌رستی ببات..
له‌م شه‌وه‌دا یه‌كه‌م تیشكی نووری به‌رنامه‌كه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رگۆى زه‌وی رووناك كرده‌وه‌، و تاریكستانی كوفری پێ ته‌را، په‌یكه‌ری شێرپه‌نجه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستی شه‌قار شه‌قار كرد، و ده‌رده‌كانی نه‌فامی گۆرِ به‌گۆرِ كرد..
له‌م شه‌وه‌دا فریشته‌ی ئاسمان له‌شه‌قه‌ی باڵی دا، و له‌ته‌ك خۆیا بۆ دانیشتوانی سه‌ر زه‌وی ئاشتی و برایه‌تی و دادگه‌ری و به‌خته‌وه‌ری له‌دنیای رۆحانییه‌وه‌ به‌دیاری هێنا..
له‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌دا یه‌كه‌م پۆلی ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌كانی قورئان گه‌یشتنه‌ سه‌ر ئه‌م ئه‌ستێره‌ بچكۆله‌یه‌ی ئێمه‌، تا رێی به‌خته‌وه‌ری به‌ئاده‌مزادی سه‌رزه‌وی بناسێنێ، و له‌كلۆڵی و كوێره‌وه‌رییه‌وه‌ به‌ره‌و به‌خته‌وه‌رییان به‌رێ..
به‌ڵێ، گه‌وره‌ترین دڵ وده‌روونێ له‌ومیوانه‌ ئازیزانه‌ پێشوازی كرد كه‌ ئه‌ویش( محمد المصطفى ) بوو، صه‌لات وسه‌لامی خوای له‌سه‌ربێ، خوا رێنوێنی كردن تا ببنه‌ میوانی، و ببێته‌ هه‌ڵگری شكۆمه‌ندترین په‌یامی ئاسمانی، و پێشكه‌شی مرۆڤایه‌تی بكات، كام مرۆڤ؟ ئه‌و مرۆڤه‌ی خوا رێزی لێگرتووه‌، و سته‌مكاران ئه‌یانه‌وێ ئه‌و رێزه‌ی لێ زه‌وت بكه‌ن!!
به‌ڵێ له‌م شه‌وه‌دا سه‌ره‌تای وه‌حی ده‌ستی پێكرد و قورئانی پیرۆز هاته‌ خوار، ئه‌و قورئانه‌ی وه‌ك بوركانێك دام و ده‌زگای سته‌مكاران و خوێنمژانی پێچایه‌وه‌، و ته‌ختی پاشاو ماشاكانی سه‌ره‌ولێژ كرد..
به‌ڵێ، به‌راستی شه‌وی قه‌در له‌سیی هه‌زار شه‌و چاكتره، شه‌وێك رێنوێنی و رووناكی بۆ ئاده‌مزاد تیا بێت ئه‌و شه‌وه‌ له‌هه‌زار مانگی تاریكی و سه‌رگه‌ردانی چاتره‌، هه‌روه‌ك ده‌زانین نرخی رۆژ به‌ ده‌قیقه‌ و سه‌عاته‌ كانیه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵكو نرخی رۆژ به‌و رووداوانه‌وه‌یه‌ كه‌ خێرو خۆشی پێشكه‌ش به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌كه‌ن..
خێری خواپه‌رستی له‌شه‌وی قه‌درا:
ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ له‌باره‌یه‌وه‌ خوا بفه‌رموێ: (لَيْلةُ القدْرِ خَيْرٌ مِنْ ألفِ شَهرٍ). واته‌: شه‌وی قه‌در له‌هه‌زار مانگ چاتره‌..
پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم ده‌فه‌رموێ: " مَنْ قامَ ليْلة القدرِ إيمَاناً وَاحْتِسَابًا، غُفرَ لهُ مَاتقدمَ منْ ذنْبهِ " (1). واته‌: ئه‌وه‌ی شه‌وی قه‌در خواپه‌رستی بكات و باوه‌رِی به‌و پاداشته‌ هه‌بێ كه‌ خوا بۆی داناوه‌ خوا له‌گوناهی رابوردووی خۆش ئه‌بێ. كه‌ ده‌فه‌رموێ: {إيمانا} واته‌: باوه‌ڕی به‌وه‌ هه‌بێ كه‌ عیباده‌تكردن له‌وشه‌وه‌دا ئه‌وپاداشته‌ی هه‌يه‌، و {احتسابا} واته‌:حساب بۆ پاداشته‌كه‌ی بكات.
له‌باره‌ی نزاو پارِانه‌وه‌ له‌م شه‌وه‌دا حه‌زره‌تی عایشه‌ خوالێی رازی بێ ده‌فه‌رموێ: وتم: ئه‌ی پێغه‌ممه‌ری خوا صلى الله علیه وسلم! ئه‌گه‌ر له‌شه‌وی قه‌درا دانیشتم و ئه‌و شه‌وه‌م به‌ په‌رستنه‌وه‌ برده‌ سه‌ر چ دوعایه‌ك بكه‌م؟
فه‌رمووی: بلێ: " اللهُمَّ! إنكَ عَفوٌ كَرِيمٌ تُحِبُّ العَفوَ فَاعْفُ عَنِّي" (2). واته‌: ئه‌ی په‌روه‌ردگار! به‌راستی تۆ لێبورده‌و به‌خشنده‌یت، و لێبورده‌ییت پێ خۆشه‌، تۆیش لێم ببوره‌ و بم به‌خشه‌.
هه‌روه‌ك حه‌زره‌تی عائیشه‌ بۆمان باس ده‌كات پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم له‌ ده‌ شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زانا له‌ مزگه‌وتا ده‌مایه‌وه‌و په‌رستنی ده‌كرد. به‌شی زۆری زانایانی ئیسلام رایان وایه‌ كه‌: له‌یله‌تول قه‌در له‌ ده‌شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زاندایه‌، به‌ده‌لیلی ئه‌وفه‌رمووده‌ دروسته‌ی كه‌ بوخاری و موسلیم ریوایه‌تی ده‌كه‌ن كه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رموویه‌تی: "تَحَرّوا لْيلةَ القدْرِ فِي العَشْرِ الأواخِرِ مِنْ رَمَضَانَ " (3). واته‌: له‌ ده‌ شه‌وی دواینی ره‌مه‌زانا به‌ته‌مای له‌یله‌تول قه‌در بن و به‌شوێنیا بگه‌رِێن..
ئه‌م هه‌زار مانگه‌ به‌پێی حسابی ساڵ ده‌كاته‌ 83 ساڵ و چوار مانگ، هه‌روه‌ها به‌پێی فه‌رمووده‌یه‌ك كه‌ ئیمامی بوخاری ریوایه‌تی ده‌كات شه‌وی قه‌در له‌شه‌وه‌ تاكه‌كاندایه‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " تحروا ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر من رمضان "(4) رواه البخاري ، واته‌: به‌شوێن له‌یله‌تول قه‌درا بگه‌ڕێن له‌ شه‌وه‌ تاكه‌كانی ره‌مه‌زاندا.. له‌م شه‌وه‌تاكانه‌شدا له‌حه‌وت شه‌وی دوایندا نزیكتره‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " التمسوها في العشر الأواخر، فإن ضعف أحدكم أوعجز فلا يغلبن على السبع البواقي)(5) رواه مسلم. "واته‌: به‌شوێنیا بگه‌ڕێن له‌ده‌شه‌وه‌كه‌ی دوایندا، ئه‌گه‌ركه‌سێ لاواز و ناتووانابوو با ئحه‌وت شه‌وی دواینی له‌كیس نه‌چێت، له‌م حه‌وت شه‌وه‌ی دواینیش شه‌وی بیست و حه‌وته‌مین نزیكترینیانه‌ له‌ شه‌وی قه‌دره‌وه‌ هه‌روه‌ك ئوبه‌ی كوڕی كه‌عب ده‌ فه‌رمووی: سوێن به‌خوا من ده‌زانم شه‌وی قه‌در له‌ چ شه‌وێكی ره‌مه‌زاندایه‌، ئه‌وشه‌وه‌ی پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رمانی پێكردین عیباده‌تی تیابكه‌ین شه‌وی بیست و حه‌وته‌مه‌ " لحديث أبي بن كعب رضي الله عنه أنه قال: (والله إني لأعلم أي ليلة هي الليلة التي أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بقيامها هي ليلة سبع وعشرين) (6)رواه مسلم. هه‌ڵده‌گرێت، ئه‌و ساڵه‌ی كه‌عب ئه‌و قسه‌ی تیا كردووه‌ له‌شه‌وی 27 دا بووبێت، به‌ڵام به‌شی زۆری زانایانی شه‌رع زان رایان وایه‌ ئه‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌ هه‌موو ساڵێك له‌ شه‌وێكی دیاریكراوا نابێت.. هه‌روه‌ك شێخی ئیبنو حه‌جه‌ر ده‌فه‌رموێ، كاتێ كه‌ ئه‌م فه‌رموودانه‌ باس ده‌كات .. خوایش زاناتره‌..
بۆ ئاگاداری
ئیعتیكاف واته‌: مانه‌وه‌ له‌مزگه‌وتا به‌نیازی عیباده‌ت، به‌ لای ئیمامی شافیعی و مالیكی و داودی زاهیرییه‌وه‌ له‌هه‌ر مزگه‌وتێكدا پێی بوترێت: مزگه‌وت دروسته‌، به‌لاَم به‌لای ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ و ئه‌حمه‌د و ئیسحاقه‌وه‌ له‌ مزگه‌وتێكا دروسته‌ كه‌ نوێژی پێنچ فه‌رزه‌ و جه‌ماعه‌تی تیا بكرێت، به‌لاَم به‌ڵگه‌ی ئیمامی شافیعی ئه‌و ئایه‌ته‌یه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: " وَلاتبَاشِرُوُهُنَّ و أنْتمْ عَاكِفونَ فِي المَسَاجدِ " (7). واته‌: نزیكیان مه‌كه‌ونه‌وه‌ كاتێ له‌ مزگه‌وته‌كانا له‌ ئیعتیكافا بوون. مادام فه‌رمووده‌یه‌كی دروست وساغ له‌و باره‌وه‌ نه‌بێت كه‌ مزگه‌وته‌كه‌ تایبه‌ت بكات، به‌ گشتی ئه‌مێنێته‌وه‌و هه‌ر شوێنێك بۆ مزگه‌وت دروستكرابوو ئیعتیكافی تیا دروسته‌، به‌لاَم پێی وایه‌ مزگه‌وتێ كه‌ جومعه‌ی تیا بكرێ باشتره‌ تا ئه‌وه‌ی جومعه‌ی تیا نه‌كرێ، بۆ ئه‌وه‌ی پێویستی به‌وه‌ نه‌بێ برِواته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ نوێژی جومعه‌، و له‌و خیلافه‌ش رزگاری ببىَ كه‌ هه‌ندێك رایان وایه‌ ئیعتیكاف واجبه‌ له‌ مزگه‌وتی جومعه‌دا بێت (8).
مانه‌وه‌ له‌ ژوورێكی ناوماڵ یا قوتابخانه‌ یا كارگه‌ یا دایه‌ره‌ دا به‌ عیباده‌تی ئیعتیكاف دانانرێت..
په‌راوێزه‌كان:
1- أخرجه البخاري في كتاب فضل ليلة القدر/باب فضل ليلة القدر، ص:397، برقم:1875.
2- أخرجه الترمذي في كتاب الدعوات/باب ماجاء في عقد التسبيح باليد/ باب منه، برقم: 3435. وقال الترمذي: حديث حسن صحيح..
3- أخرجه مسلم في كتاب الصيام/باب فضل ليلة القدر، ص: 497. برقم: 1998.
4 – أخرجه البخاري في كتاب صلاة التراويح /باب تحري ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر، 1/540، برقم:
5 - أخرجه مسلم في كتاب الصيام /باب فضل ليلة القدر، والحث على طلبها. وبيان محلها وأرجى أوقات طلبها، 1/572، برقم: 1165.
6- أخرجه مسلم في كتاب صلاة المسافرين وقصرها /باب الترغيب في قيام رمضان وهو التراويح،1/366، برقم:762.
7- سورة البقرة/187.
8- سه‌یرێكی ( مغني المحتاج إلى معرفة معاني الفاظ المنهاج) بكه‌، 1/450.
‌# ئه‌م بابه‌ته‌ له‌كتێبی {رۆژوو له‌ئیسلامدا}ی نووسه‌ره‌وه‌ به‌ كه‌مێ ده‌ستكارییه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌..
مامۆستا مه‌لا موحه‌ممه‌د ئه‌مین ی سۆفی: 2

(2)
هه‌ندێ له‌تایبه‌تمه‌ندییه‌كانی مامۆستا:

میوان نه‌وازی:

مامۆستا زۆر میوان نه‌واز بووه‌،و حه‌زی له‌میوان كردووه‌، و چاوی له‌وه‌ نه‌بوو چییان هه‌یه‌؟! گه‌ده‌ به‌هه‌رشتێ بێ پڕ ده‌بێته‌وه‌، به‌لای ئه‌وه‌وه‌ خۆشترین خواردن ته‌نیا له‌ناو ده‌ما هه‌ستی پێده‌كرێت، و پاش ئه‌وه‌ی كه‌وته‌ ناو گه‌ده‌وه‌ نان و چاو پلاَوگۆشت هیچ فه‌رقیان نییه‌، بۆیه‌ ئه‌وه‌ی به‌لای ئه‌وه‌وه‌ به‌رامبه‌ر میوان گرنگ بو وه‌: رووی خۆش و رێز و میهره‌بانی بووه‌.

مامۆستا مه‌لا ره‌حیمی په‌رخی بۆی گیرِامه‌وه‌و فه‌رمووی: له‌ته‌ك ده‌سته‌یه‌ك له‌مه‌لا ناوداره‌كانی سلێمانیدا رۆیشتین بۆ پێنجوێن، له‌وێ له‌لایه‌ن هه‌ندێ بازرگان و پیاو ماقولاَنی پێنجوێنه‌وه‌ ده‌عوه‌ت كراین، له‌ناو ئه‌وانیشدا{مه‌لا موحه‌ممه‌د ئه‌مین} ده‌عوه‌تی كردین، ئێمه‌ش گفتمان پێدا و قبووڵی ده‌عوه‌ته‌كه‌یمان كرد..
كاتێ رۆیشتینه‌ ماڵه‌وه‌ به‌خێرهاتنێكی گه‌رممان لێكرا وخۆشحاڵی به‌گه‌یشتنمان ده‌ر بڕا.. كاتی نان دانان هات، مقۆ مقۆیه‌ك په‌یدا بوو، مه‌لا حه‌مه‌ومین هه‌ر وه‌ك عاده‌تی خۆی به‌ ده‌م به‌پێكه‌نین ورووی خۆشه‌وه‌ رووبه‌ خێزانه‌كانی گوتی: ئافره‌ت! خوا ئه‌و نانه‌ تییرییه‌ جوانه‌ی داوه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و دۆ خۆشه‌ی له‌{كانی حه‌یات}دا سارد بووه‌ته‌وه‌ شه‌رم ده‌كه‌ن دای بنێن؟! بیهێنن!!
ئه‌وانیش نان ودۆیان هێنا، و ئه‌و نیوه‌ڕۆیه‌ ئه‌ونان و دۆیه‌مان خوارد، به‌لاَم باوكت ئه‌وه‌ند به‌ میهره‌بانی ومحه‌ببه‌ت و رووی خۆش و قسه‌ی خۆشه‌وه‌ ئه‌ونانه‌ی ده‌ر خوارد داین، باوه‌ڕت هه‌بێ له‌پلاَو و گۆشتی زۆركه‌سمان به‌لا‌وه‌ خۆشتر و به‌ تام و چێژتر بوو..!!
له‌هه‌مووی سه‌یرتر ئه‌وه‌بوو كه‌ شه‌كر و چایی له‌ماڵیا نه‌بوو، بۆ چایی میوانه‌كان رۆیشتبوون له‌به‌ر و دراوسێ قه‌رزیان كردبوو، كاتێ رۆیشتینه‌وه‌ بۆ مزگه‌وت چاره‌كه‌ دینارێك سه‌ر قه‌ڵه‌مانه‌یان بۆ هێنا، كه‌چی ئه‌و چاره‌كه‌‌ دیناره‌ی به‌خشی به‌فه‌قێكانی مزگه‌وت و بۆ ماڵه‌وه‌ی خه‌رج نه‌كرد!! (1)
مامۆستا مه‌لا سه‌عیدی {ساوا}(2) به‌ره‌حمه‌ت بێ به‌گه‌وره‌یی ده‌ست به‌خوێندن ده‌كات، و له‌ته‌مه‌ندا له‌ مامۆستا مه‌لا موحه‌ممه‌د ئه‌مین گه‌وره‌ترده‌بێت، به‌لاَم لای مامۆستا ده‌خوێنێ و فه‌قێی نه‌وده‌بێ، و ده‌رسی له‌لا ده‌خوێنێ..
مامۆستا مه‌لاسه‌عید وه‌ك مامۆستا سۆفی ده‌یێت و هه‌ردوو سۆفی شیخی عه‌لادین ده‌بن، و پێكه‌وه‌ ده‌ڕۆن بۆ بیاره‌ وله‌وسه‌ره‌وه‌ پێكه‌وه‌ به‌پێ ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌، و كاتێ ده‌گه‌نه‌ چه‌می بووزان(3) ، مامۆستا له‌ مامۆستا مه‌لاسعید ده‌پرسێ: من بۆگه‌نێكی سه‌خت دێته‌ لووتم، تۆیش هه‌روه‌هایت؟!
ئه‌ویش ده‌فه‌رموێ: نه‌وه‌ڵلا من هه‌ست به‌بۆگه‌ن ناكه‌م.. هه‌روه‌ك مامۆستا مه‌لا سه‌عید گێڕایه‌وه‌ تاله‌ پێنجوێن نزیكتر ده‌بنه‌وه‌ زیاتر مامۆستا هه‌ست به‌بۆگه‌نه‌كه‌ ده‌كات، وده‌فه‌رموێ: مه‌لاسه‌عید بۆگه‌نه‌كه‌ ته‌واو بێتاقه‌تی كردووم!! و له‌بۆنی ره‌شبه‌ڵه‌كیش ده‌چێت..!!
مامۆستا سه‌عید فه‌رمووی: كاتێ گه‌یشتینه‌ سه‌ر كه‌لی سێ كۆ(4) ،كه‌به‌سه‌ر پێنجوێنا ده‌ڕوانێت، دیمان له‌{ده‌شتی زه‌لێ}دا (5) هه‌ڵپه‌ڕكێیه،‌ ژنان وپیاوان ئاڵ و والاَ تێكه‌ڵ بوون، و ره‌شبه‌ڵه‌كه‌!.

په‌یوه‌ندی خزمایه‌تی به‌هێزبوو:

حه‌سه‌نی كوڕی ده‌ڵێ: من كاتێ منداڵ بووم ته‌مه‌نم له‌ده‌وری هه‌شت سالاَندا ده‌بوو، له‌ته‌ك باوكما رۆیشتین بۆ سلێمانی، و له‌نزیك مزگه‌وتی شێخ ئه‌مینی خاڵَه‌وه‌ تێپه‌ڕین،و پێی گوتم: كوڕم! له‌م ناوه‌دا خوشكه‌زایه‌كم هه‌یه‌، بابڕۆین سه‌رێكی لێ بده‌ین، نه‌وه‌ك من بمرم و ئێوه‌ یه‌كتر نه‌ناسنه‌وه‌..!!
تا ئه‌وكاته‌ من ئه‌وكچه‌ی پوورم نه‌دیبوو، نه‌یشم ده‌زانی ناوی چییه‌..رۆیشتینه‌ خواره‌وه‌و گه‌یشتینه‌ سه‌ر جاده‌كه‌ی سابونكه‌ران،و په‌ڕینه‌وه‌، و رۆیشتینه‌ كۆلاَنێكی باریكی ته‌نگه‌به‌ره‌وه ‌له‌به‌رده‌م خانوویه‌كی گڵدا وه‌ستاین و باوكم له‌ده‌ركه‌ی دا، و ئافره‌تێك هاته‌ ده‌ره‌وه‌و قۆڵی باوكمی ماچ كرد، و گوتی: خاڵه‌ گیان! یاخوا به‌خێر بێن!
پاش دانیشتن و به‌خێرهاتن.. باوكم فه‌رمووی: ره‌حمه‌گیان! تۆ حه‌سه‌نت نه‌بینیوه‌، ئه‌مه‌ حه‌سه‌نی كوڕمه‌، و ئه‌ویش تۆ ناناسێ.. به‌پێویستم زانی ئه‌م سه‌ردانه‌ بكه‌ین، تا به‌یه‌كترتان بناسێنم.. مه‌بادا من بمرم و ئێوه‌ یه‌كتر نه‌ناسن، به‌منی گوت: ئه‌وه‌ داده‌ ره‌حمه‌ یه‌ و كچی گه‌وره‌ی پووره‌ فاتمه‌ته‌، به‌ویشی گوت: ئه‌مه‌ حه‌سه‌نی خاڵۆزاته‌..!! پاش یه‌ك دوو ساڵێ به‌سه‌ر ئه‌و دیتنه‌دا باوكم شه‌هید بوو...
كاك موحه‌ممه‌د "حه‌مه‌ی وه‌ستا تۆفیق "بۆی گێڕامه‌وه‌و گوتی:دنیا زستان بوو، منیش ته‌نه‌كه‌یه‌ك حه‌ڵواو تاعینم كڕیبوو، به‌وردی ده‌م فرۆشت، خاڵه‌ مه‌لا{خاڵه‌ مه‌لا محمد ئه‌مین}م هه‌ندێ جار حه‌ڵواكه‌ی لێ ده‌كڕیم بۆ هاندان و ته‌شجیع كردنم، ته‌نه‌كه‌كه‌م فرۆشت و خاڵه‌ مه‌لام بانگی كردم و گوتی: حه‌مه‌گیان! بۆم باس بكه‌ بزانم قازانجت كردووه‌؟ منیش گوتم: خاڵه‌گیان! هه‌ژده‌ په‌نجاییم قازانج كردووه‌!! {ئه‌و كاته‌ كیلۆی گۆشت به‌ شه‌ش په‌نجایی بوو}، خاڵیشم گوتی: سوپاس بۆخوا باشه‌! منیش گوتم: خاڵه‌گیان! باشی چییه‌؟ ئێستا ده‌بێ بڕۆم نیوه‌ی بده‌م به‌یه‌كێكی تر..گوتی: بۆچ؟ گوتم: سه‌رمایه‌كه‌م له‌كه‌سێكی ناسراو وه‌رگرتووه‌، و ئه‌ویش به‌ قازانج به‌شه‌ریكی پێیداوم.. گوتی: چۆن؟ گوتم: به‌رێ وه‌ڵلا، ئیتر ئه‌ویش گوتی: قه‌سه‌م به‌خوا ده‌بێ بڕۆیت پاره‌كه‌ی بۆ ببه‌یته‌وه‌، و ئه‌وه‌ش پێنچ دینار به‌بێ قازانج بڕۆ بۆخۆت كاری پێوه‌ بكه‌..
كاكه‌ حه‌مه‌ گوتی: به‌و پاره‌یه‌ی خاڵه‌ مه‌لام ئه‌و زستانه‌ پاش خه‌رجی ماڵ ومناڵ 18 دینارم پاشه‌كه‌وت كرد.. ئه‌گه‌ر پیاوێكی نه‌گبه‌ت نه‌بوایه‌ كه‌ وه‌ك شمڵی شه‌ڕ تێم ئالاَ، ژیانم زۆر خۆش ده‌بوو!!..

ره‌حمی بۆ منداڵی ره‌فیقه‌كانی هه‌بوو:

مامۆستا مه‌لا هیبه‌توڵلا بۆی گێڕامه‌وه‌و گوتی: منداڵ بووم شتێكی وام نه‌خوێندبوو، منیش له‌حوجره‌ی مزگه‌وتی حاجی ره‌سوول ده‌مخوێند، بۆ یه‌كه‌مجار بووم به‌مه‌لا ره‌مه‌زانی له‌دێی {بووبان}، كتێبی ئامۆژگاری به‌زمانی كوردی نه‌بوو، ده‌بوا له كتێبه‌ عه‌ره‌بییه‌كاندا ئامۆژگاری ره‌مه‌زانم بكردایه‌، منیش پێویستم به‌وه‌ هه‌بوو یه‌كێك به‌ده‌رس پێم بڵێ، تا فێری ببم و ره‌وانی بكه‌م، و پاشان خۆیشم بۆ خه‌ڵكی باس بكه‌م، بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ په‌نام برده‌ به‌ر مامۆستا مه‌لا موحه‌ممه‌د ئه‌مین، ئه‌ویش فه‌رمووی: به‌سه‌ر چاو، تۆ كوڕی مامۆستای منی .. هه‌موو رۆژێك ده‌ڕۆیشتم بۆ باخه‌كه‌ی له‌{چه‌می دێكۆن}، له‌وێ به‌ده‌رس پێی ده‌گوتم..و پێی ره‌وان ده‌كردم.. رێنوێنيشی ده‌كردم تا له‌ونێوانه‌دا قسه‌ی خۆمی تیا بكه‌م و هیچ نه‌ترسم.. به‌حه‌ق شایه‌تیدانی:
مام عه‌لی {ئه‌له‌ سوور}به‌ره‌حمه‌ت بێ بۆی گێڕامه‌وه‌و گوتی: له‌گه‌ڵ حاجی {حه‌مه‌ ره‌شید}ی برای مامۆستادا كردمان به‌شه‌ڕ، و مامۆستایش -به‌ره‌حمه‌ت بێ- ئاگای لێ بوو كه‌ خه‌تای حاجی {حه‌مه‌ ره‌شید}بوو، منیش رۆیشتم له‌مه‌ركه‌ز شكاتم لێكرد، پۆلیس رۆیشتن حاجی {حه‌مه‌ ره‌شید}یان هێنا، و ئه‌ویش له‌به‌ر ده‌م معاونا حازر بوو، به‌لام ئینكاری ده‌كرد و ددانی پیا نه‌ده‌نا كه‌ شه‌ڕی به‌من فرۆشتووه‌و رازی نه‌ده‌بوو كه‌ خه‌تای ئه‌وه‌، معاون شورته‌ به‌ منی گوت: شایه‌تت هه‌یه‌؟ گوتم: به‌ڵێ .. هه‌ر براكه‌ی خۆی شایه‌تمه‌.. گوتی به‌پۆلیس: بڕۆن به‌شوێنیا. مامۆستایش ته‌شریفی هێنا و معاون لێی پرسی: ئه‌م پیاوه‌ چیته‌؟ گوتی: ئه‌وه‌ برامه‌.. گوتی: ئه‌ی ئه‌م یه‌كیانه‌؟ گوتی: ئه‌مه‌ش دراوسێمه‌.. گوتی: خه‌تای كامیان بوو؟ مامۆستایش فه‌رمووی: وه‌ڵلاَ خه‌تای كاكم بوو.. معاون گوتی: باشه‌ .. ئه‌مه‌ براته‌.. چۆن ده‌ڵێیت خه‌تای ئه‌و بووه‌؟ گوتی: ئێمه‌ موسوڵمانین و خوایش داوامان لێ ده‌كات حه‌ق بڵێین با له‌سه‌ر خۆیشمان بێت.. معاون گوتی: مادام تۆ ئه‌و شایه‌تییه‌ت به‌حه‌ق دا.. ئه‌وا من عه‌فوم كرد.. داوای له‌منیش كرد عه‌فووی بكه‌م، منیش عه‌فووم كرد، و ئاشتی كردینه‌وه‌..
منیش ئه‌م ئایه‌ته‌م بییر كه‌وته‌وه‌ كه‌ خوا ده‌فه‌رموێ: " يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ، أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ، إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا، فَلا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا، وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا " سورة النساء/135.
واته‌: ئه‌ی ئه‌وانه‌ی باوه‌ڕدارن! به‌دادگه‌رییانه‌ شایه‌تی بۆ خوا بده‌ن، باله‌دژی خۆتان یاباوك ودایكتان، یاخزمانتان بێت، ئه‌و شایه‌تی بۆدراوه‌ ئه‌گه‌ر ده‌وڵه‌مه‌ند یا هه‌ژاربێت خوا له‌وان له‌پێشتره‌ بۆ شایه‌تیدان، شوێنكه‌وتنی هه‌واو هه‌وه‌س له‌دادگه‌ری لاتان نه‌دات.. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ به‌لاری شایه‌تیتان دا، یا پشتان كرده‌ حه‌ق، بێگومان خوا ئاگاداری كرده‌وه‌كانتانه‌..
په‌یوه‌ندیی به‌ قازی محمد ومه‌لا مسته‌فای بارزانییه‌وه‌:
" مام قادر برای مامۆستا له‌ژیان نامه‌كه‌یا هه‌ندێ شتی نووسیبوو، ده‌ڵێ: له‌كاتێكا بۆ خوێندن رۆیشتۆته‌ {مهاباد} له‌وێ له‌ته‌ك قازی محمدی شه‌هیدا هاوه‌ڵی خوێندن بووه‌،و ناسراوی له‌نێوانیانا هه‌بووه‌، و په‌یوه‌ندییان پته‌و بووه‌.. هه‌روه‌ها نوسیویه‌تی: كاتێ مه‌لا مسته‌فای به‌رزانی له‌سۆڤیه‌ت ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ شه‌هید مه‌لا محمد ئه‌مین له‌گه‌ڵ كۆمه‌ڵێ له‌مامۆستایانی هاوه‌ڵیدا ده‌چێته‌ پێشوازییه‌وه‌، و ئه‌مه‌ش ئه‌وه‌ ده‌گه‌یه‌نێ كه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی ناسراوی له‌نێوانیانا هه‌بووه‌، و به‌رزانی نه‌مر له‌كاتی سه‌ردانه‌كانیا بۆ ناوچه‌ی پێنجوێن پرسیاری وه‌زعی ناوچه‌كه‌ی لێكردووه‌ و قه‌ناعه‌تی به‌قسه‌كانی هه‌بووه‌، چونكه‌ به‌زانایه‌كی ئاینی دڵسۆز به‌ خاك و نیشتمانه‌كه‌ی زانیوه‌.. " نێوان دووكه‌وانه‌ی ده‌قه‌كه‌ قسه‌ی مامه‌ قادر بوو، كه‌ له‌باره‌ی ژیانی مامۆستاوه‌ نووسیبووی.

شه‌هید بوونى مامۆستا:

‌ مامۆستا له‌ كۆتایى مانگى پێنجى ساڵى شه‌ست و دوودا به‌ بۆردومانی فڕۆكه‌كانی رژێمى قاسمى له دێى (تازه‌ دێ) ى پینجوێندا و له‌ته‌مه‌نى په‌نجا و پێنج ساڵيدا ده‌كوژرێت و شه‌هید ده‌بيت.
كه‌ له‌مانگى پێنجى ساڵى شه‌ست ودوودا مام جه‌لال ده‌ورى پێنجوێن ده‌دا، خه‌لكه‌كه‌ پینجوێن به‌جێ دێلن، وماڵ مامۆستا وهه‌موو هۆزى قوباد بۆ دێى{تازه‌دێ}ده‌ڕۆن، به‌لاَم بۆ پارێزگارى له‌ كه‌ل وپه‌لى ناو ماڵه‌كان مامۆستا و هه‌ندێ له‌خزماني له‌ناوشار ده‌ميننه‌وه‌.. كاتێ پێنجوێن ته‌سليم به‌ شۆڕش ده‌بێت و حكومه‌ت ده‌گاته‌وه‌ پێنجوێن، له‌وێ پیاوه‌ پیرو ریش سپیه‌كان ده‌چن به‌ده‌میانه‌وه‌، فه‌رمانده‌ى سوپاكه‌ پێیان ده‌لێ بڕۆن كه‌س وكارتان بێننه‌وه‌و حكومه‌ت حه‌قى نییه‌ به‌سه‌ر دانیشتوانه‌وه‌.
مامۆستایش كه‌ ئه‌م هه‌واڵه‌ ده‌بیستێ ده‌ڵێ: وه‌ڵلاَ تازووه‌ ده‌چم مناڵه‌كان دێنمه‌وه‌ باله‌وه‌ زیاتر له‌ناو ناره‌حه‌تییدا نه‌بن، كاتێ ده‌گاته‌وه‌ تازه‌دێ هه‌واڵى مه‌لاى خانه‌ خوێى ده‌بیستێ نه‌خۆشه‌و له مزگه‌وت كه‌وتووه‌ ده‌چێت‌ بۆ سه‌ردانى، عارفى فه‌تاحى براى وعه‌زیزى حاجى حسه‌ینی ئامۆزايشى ده‌چن بۆ سه‌ردانى و هه‌موو له‌به‌رهه‌یوانى مزگه‌وته‌كه‌دا ده‌بن.
جاسووسه‌كانى ئه‌و سه‌رده‌مه‌ راپۆرت ده‌ده‌ن كه‌ چه‌ته‌یه‌كى زۆر بریندارن وله‌مزگه‌وته‌كه‌ى (كانى سێف) و(كوڕى گه‌پڵه‌)دا كه‌وتوون. فڕۆكه‌كانى رژێم دێن به‌لاَم له‌جیاتى ئه‌و دوو دێیه‌ بۆردمانى هه‌ردوو دێى (باخى) و (تازه‌ دێ) ده‌كه‌ن و. مامۆستا و عارف و عه‌زیز و خێزانى مه‌لاى خانه‌ خوێى وكوڕێكى ساواى و كچێكى و شه‌ش كه‌سى ترى ئاواییش ده‌كوژرێن، به‌لاَم مه‌لاى خانه‌ خوێى هه‌ندێ ته‌ڵه‌زمى به‌ردى به‌رده‌كه‌وێت و خؤي ده‌مێنێته‌وه‌..

په‌راوێزه‌كان:
- ئه‌م رووداوه‌م له‌ده‌م مامۆستایان مه‌لاعه‌زیزی سه‌عیدی حه‌مه‌ خان ومامۆستا مه‌لا هیبه‌توڵلايشه‌وه‌‌ بیستووه‌.
2 - {ساوا}ئاواییه‌كی ناوچه‌ی مه‌ریوانه‌، و له‌نێوان {به‌رده‌ره‌شه}‌و {باشماخ}دایه‌..
3 - چه‌می {بووزان} به‌و رووباره‌ ده‌ڵێن كه‌ له‌ناوچه‌ی {پیران} و {وه‌یسه‌}ی مه‌ریوانه‌وه‌ دێته‌ خوار، و ئاواییه‌كانی {كانی سێف} و{ كوڕه‌مێو}،{تووتمان} و {كوڕی گه‌پڵه}‌، ده‌كه‌ونه‌ ئه‌م به‌ر وئه‌و به‌ریه‌وه‌، له‌پرده‌كه‌ی {كانی مانگ}دا تێكه‌ڵ به‌ چه‌می {مله‌كه‌وه‌} ده‌بێت و رووباری {سێبواران} پێك دێنن..
4 - {كه‌لی سێكۆ}: سێ لوتكه‌ی به‌رزه‌ له‌ چیای {ئاسنكوڵێن}ی ده‌وری پێنجوێن، و كاروان به‌وناو ملانه‌دا هات و چۆ ده‌كات، و رێی پیاده‌ ره‌ویشه‌ له‌نێوان پێنجوێن و شاره‌زوورا..
5 - ته‌ختاییه‌كه‌ و نزیكه‌ی هێكتارێك زه‌وی ده‌بێت، له‌نێوان چوار باخ و بلكیاندا، و كاتی خۆی شا {فه‌یسه‌ڵ}ی عیراق دێت بۆ پێنجوێن، و له‌جووتیاره‌كانی ده‌كڕێ، تا ئوتێل و گازینۆی تیا دروست بكات، و بیكاته‌ سه‌یرانگایه‌ك بۆ گه‌شت و گوزار، و له‌مه‌ودا به‌ {موڵكی میری} ناوبانگی ده‌ر كردبوو..


به‌ر له‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت بنووسی ئه‌م خاڵانه‌ بخوێنه‌وه‌:
.: په‌یامه‌که‌ت په‌یوه‌ندیدار بێت به‌ بابه‌تی سه‌ره‌وه‌
.: تێبینی و ڕه‌خه‌نه‌که‌ت بابه‌تیانه‌ بێت و دوور بێت له‌ قسه‌ی ناشیرن
.: نووسینه‌که‌ت به‌ کوردی بێت
.: شێوازی نووسینه‌که‌ت ئارامی بێت و لاتینی نه‌بێت
.: پرسیار یان نامه‌ی تایبه‌ت نه‌بێت
.: به‌ڕێوبه‌ڕ سه‌ربه‌سته‌ له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ یان نه‌کردنه‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت پاش هه‌ڵسه‌نگاندی