گه‌وره‌يی شه‌وی قه‌در(#)
خوێنه‌ری به‌رِێز! له‌باره‌ی شه‌وی قه‌دره‌وه‌ چی بنووسین؟ هه‌رچی بڵێین هه‌ركه‌مه‌و مافی خۆیمان نه‌داوه‌تێ، شه‌وێك كه‌خوا وه‌صفی ئه‌كات به‌ شه‌وی رێز، و به‌ده‌قی قورئانیش عیباده‌تكردن تیایا له‌هه‌زار مانگ چاترو باشتربێ‌.
به‌ڵێ له‌ ئاوه‌ها شه‌وێكی پیرۆزدا شه‌ره‌فی پێغه‌ممه‌رایه‌تی به‌كامڵترین مرۆڤی ئه‌م سه‌ر زه‌مینه‌ به‌خشرا، خوا به‌په‌یامی خۆی پله‌و پایه‌ی به‌رز وبڵند كرده‌وه‌، تا به‌هۆی ئه‌و په‌یامه‌و هه‌ڵگره‌كه‌یه‌وه‌ مرۆڤایه‌تی له‌زه‌لكاوی نه‌گبه‌تی ونه‌فامی ده‌ر بهێنێ، و ده‌ستی بگرێ و به‌ره‌و رێی رووناك رێنوێنی بكات، تا له‌تاریكستانی خۆپه‌رستی وبت په‌رستی رزگاری بكات و به‌ره‌و خۆ نه‌ویستی و خواپه‌رستی ببات..
له‌م شه‌وه‌دا یه‌كه‌م تیشكی نووری به‌رنامه‌كه‌ی په‌روه‌ردگار سه‌رگۆى زه‌وی رووناك كرده‌وه‌، و تاریكستانی كوفری پێ ته‌را، په‌یكه‌ری شێرپه‌نجه‌ی ره‌گه‌زپه‌رستی شه‌قار شه‌قار كرد، و ده‌رده‌كانی نه‌فامی گۆرِ به‌گۆرِ كرد..
له‌م شه‌وه‌دا فریشته‌ی ئاسمان له‌شه‌قه‌ی باڵی دا، و له‌ته‌ك خۆیا بۆ دانیشتوانی سه‌ر زه‌وی ئاشتی و برایه‌تی و دادگه‌ری و به‌خته‌وه‌ری له‌دنیای رۆحانییه‌وه‌ به‌دیاری هێنا..
له‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌دا یه‌كه‌م پۆلی ئایه‌ته‌ پیرۆزه‌كانی قورئان گه‌یشتنه‌ سه‌ر ئه‌م ئه‌ستێره‌ بچكۆله‌یه‌ی ئێمه‌، تا رێی به‌خته‌وه‌ری به‌ئاده‌مزادی سه‌رزه‌وی بناسێنێ، و له‌كلۆڵی و كوێره‌وه‌رییه‌وه‌ به‌ره‌و به‌خته‌وه‌رییان به‌رێ..
به‌ڵێ، گه‌وره‌ترین دڵ وده‌روونێ له‌ومیوانه‌ ئازیزانه‌ پێشوازی كرد كه‌ ئه‌ویش( محمد المصطفى ) بوو، صه‌لات وسه‌لامی خوای له‌سه‌ربێ، خوا رێنوێنی كردن تا ببنه‌ میوانی، و ببێته‌ هه‌ڵگری شكۆمه‌ندترین په‌یامی ئاسمانی، و پێشكه‌شی مرۆڤایه‌تی بكات، كام مرۆڤ؟ ئه‌و مرۆڤه‌ی خوا رێزی لێگرتووه‌، و سته‌مكاران ئه‌یانه‌وێ ئه‌و رێزه‌ی لێ زه‌وت بكه‌ن!!
به‌ڵێ له‌م شه‌وه‌دا سه‌ره‌تای وه‌حی ده‌ستی پێكرد و قورئانی پیرۆز هاته‌ خوار، ئه‌و قورئانه‌ی وه‌ك بوركانێك دام و ده‌زگای سته‌مكاران و خوێنمژانی پێچایه‌وه‌، و ته‌ختی پاشاو ماشاكانی سه‌ره‌ولێژ كرد..
به‌ڵێ، به‌راستی شه‌وی قه‌در له‌سیی هه‌زار شه‌و چاكتره، شه‌وێك رێنوێنی و رووناكی بۆ ئاده‌مزاد تیا بێت ئه‌و شه‌وه‌ له‌هه‌زار مانگی تاریكی و سه‌رگه‌ردانی چاتره‌، هه‌روه‌ك ده‌زانین نرخی رۆژ به‌ ده‌قیقه‌ و سه‌عاته‌ كانیه‌وه‌ نییه‌، به‌ڵكو نرخی رۆژ به‌و رووداوانه‌وه‌یه‌ كه‌ خێرو خۆشی پێشكه‌ش به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌كه‌ن..
خێری خواپه‌رستی له‌شه‌وی قه‌درا:
ئه‌وه‌نده‌ به‌سه‌ له‌باره‌یه‌وه‌ خوا بفه‌رموێ: (لَيْلةُ القدْرِ خَيْرٌ مِنْ ألفِ شَهرٍ). واته‌: شه‌وی قه‌در له‌هه‌زار مانگ چاتره‌..
پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم ده‌فه‌رموێ: " مَنْ قامَ ليْلة القدرِ إيمَاناً وَاحْتِسَابًا، غُفرَ لهُ مَاتقدمَ منْ ذنْبهِ " (1). واته‌: ئه‌وه‌ی شه‌وی قه‌در خواپه‌رستی بكات و باوه‌رِی به‌و پاداشته‌ هه‌بێ كه‌ خوا بۆی داناوه‌ خوا له‌گوناهی رابوردووی خۆش ئه‌بێ. كه‌ ده‌فه‌رموێ: {إيمانا} واته‌: باوه‌ڕی به‌وه‌ هه‌بێ كه‌ عیباده‌تكردن له‌وشه‌وه‌دا ئه‌وپاداشته‌ی هه‌يه‌، و {احتسابا} واته‌:حساب بۆ پاداشته‌كه‌ی بكات.
له‌باره‌ی نزاو پارِانه‌وه‌ له‌م شه‌وه‌دا حه‌زره‌تی عایشه‌ خوالێی رازی بێ ده‌فه‌رموێ: وتم: ئه‌ی پێغه‌ممه‌ری خوا صلى الله علیه وسلم! ئه‌گه‌ر له‌شه‌وی قه‌درا دانیشتم و ئه‌و شه‌وه‌م به‌ په‌رستنه‌وه‌ برده‌ سه‌ر چ دوعایه‌ك بكه‌م؟
فه‌رمووی: بلێ: " اللهُمَّ! إنكَ عَفوٌ كَرِيمٌ تُحِبُّ العَفوَ فَاعْفُ عَنِّي" (2). واته‌: ئه‌ی په‌روه‌ردگار! به‌راستی تۆ لێبورده‌و به‌خشنده‌یت، و لێبورده‌ییت پێ خۆشه‌، تۆیش لێم ببوره‌ و بم به‌خشه‌.
هه‌روه‌ك حه‌زره‌تی عائیشه‌ بۆمان باس ده‌كات پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم له‌ ده‌ شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زانا له‌ مزگه‌وتا ده‌مایه‌وه‌و په‌رستنی ده‌كرد. به‌شی زۆری زانایانی ئیسلام رایان وایه‌ كه‌: له‌یله‌تول قه‌در له‌ ده‌شه‌وی دواینی مانگی ره‌مه‌زاندایه‌، به‌ده‌لیلی ئه‌وفه‌رمووده‌ دروسته‌ی كه‌ بوخاری و موسلیم ریوایه‌تی ده‌كه‌ن كه‌ پێغه‌ممه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رموویه‌تی: "تَحَرّوا لْيلةَ القدْرِ فِي العَشْرِ الأواخِرِ مِنْ رَمَضَانَ " (3). واته‌: له‌ ده‌ شه‌وی دواینی ره‌مه‌زانا به‌ته‌مای له‌یله‌تول قه‌در بن و به‌شوێنیا بگه‌رِێن..
ئه‌م هه‌زار مانگه‌ به‌پێی حسابی ساڵ ده‌كاته‌ 83 ساڵ و چوار مانگ، هه‌روه‌ها به‌پێی فه‌رمووده‌یه‌ك كه‌ ئیمامی بوخاری ریوایه‌تی ده‌كات شه‌وی قه‌در له‌شه‌وه‌ تاكه‌كاندایه‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " تحروا ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر من رمضان "(4) رواه البخاري ، واته‌: به‌شوێن له‌یله‌تول قه‌درا بگه‌ڕێن له‌ شه‌وه‌ تاكه‌كانی ره‌مه‌زاندا.. له‌م شه‌وه‌تاكانه‌شدا له‌حه‌وت شه‌وی دوایندا نزیكتره‌، هه‌روه‌ك پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رموویه‌تی: " التمسوها في العشر الأواخر، فإن ضعف أحدكم أوعجز فلا يغلبن على السبع البواقي)(5) رواه مسلم. "واته‌: به‌شوێنیا بگه‌ڕێن له‌ده‌شه‌وه‌كه‌ی دوایندا، ئه‌گه‌ركه‌سێ لاواز و ناتووانابوو با ئحه‌وت شه‌وی دواینی له‌كیس نه‌چێت، له‌م حه‌وت شه‌وه‌ی دواینیش شه‌وی بیست و حه‌وته‌مین نزیكترینیانه‌ له‌ شه‌وی قه‌دره‌وه‌ هه‌روه‌ك ئوبه‌ی كوڕی كه‌عب ده‌ فه‌رمووی: سوێن به‌خوا من ده‌زانم شه‌وی قه‌در له‌ چ شه‌وێكی ره‌مه‌زاندایه‌، ئه‌وشه‌وه‌ی پێغه‌ممه‌ر ێ فه‌رمانی پێكردین عیباده‌تی تیابكه‌ین شه‌وی بیست و حه‌وته‌مه‌ " لحديث أبي بن كعب رضي الله عنه أنه قال: (والله إني لأعلم أي ليلة هي الليلة التي أمرنا رسول الله صلى الله عليه وسلم بقيامها هي ليلة سبع وعشرين) (6)رواه مسلم. هه‌ڵده‌گرێت، ئه‌و ساڵه‌ی كه‌عب ئه‌و قسه‌ی تیا كردووه‌ له‌شه‌وی 27 دا بووبێت، به‌ڵام به‌شی زۆری زانایانی شه‌رع زان رایان وایه‌ ئه‌م شه‌وه‌ پیرۆزه‌ هه‌موو ساڵێك له‌ شه‌وێكی دیاریكراوا نابێت.. هه‌روه‌ك شێخی ئیبنو حه‌جه‌ر ده‌فه‌رموێ، كاتێ كه‌ ئه‌م فه‌رموودانه‌ باس ده‌كات .. خوایش زاناتره‌..
بۆ ئاگاداری
ئیعتیكاف واته‌: مانه‌وه‌ له‌مزگه‌وتا به‌نیازی عیباده‌ت، به‌ لای ئیمامی شافیعی و مالیكی و داودی زاهیرییه‌وه‌ له‌هه‌ر مزگه‌وتێكدا پێی بوترێت: مزگه‌وت دروسته‌، به‌لاَم به‌لای ئیمام ئه‌بو حه‌نیفه‌ و ئه‌حمه‌د و ئیسحاقه‌وه‌ له‌ مزگه‌وتێكا دروسته‌ كه‌ نوێژی پێنچ فه‌رزه‌ و جه‌ماعه‌تی تیا بكرێت، به‌لاَم به‌ڵگه‌ی ئیمامی شافیعی ئه‌و ئایه‌ته‌یه‌ كه‌ ده‌فه‌رموێ: " وَلاتبَاشِرُوُهُنَّ و أنْتمْ عَاكِفونَ فِي المَسَاجدِ " (7). واته‌: نزیكیان مه‌كه‌ونه‌وه‌ كاتێ له‌ مزگه‌وته‌كانا له‌ ئیعتیكافا بوون. مادام فه‌رمووده‌یه‌كی دروست وساغ له‌و باره‌وه‌ نه‌بێت كه‌ مزگه‌وته‌كه‌ تایبه‌ت بكات، به‌ گشتی ئه‌مێنێته‌وه‌و هه‌ر شوێنێك بۆ مزگه‌وت دروستكرابوو ئیعتیكافی تیا دروسته‌، به‌لاَم پێی وایه‌ مزگه‌وتێ كه‌ جومعه‌ی تیا بكرێ باشتره‌ تا ئه‌وه‌ی جومعه‌ی تیا نه‌كرێ، بۆ ئه‌وه‌ی پێویستی به‌وه‌ نه‌بێ برِواته‌ ده‌ره‌وه‌ بۆ نوێژی جومعه‌، و له‌و خیلافه‌ش رزگاری ببىَ كه‌ هه‌ندێك رایان وایه‌ ئیعتیكاف واجبه‌ له‌ مزگه‌وتی جومعه‌دا بێت (8).
مانه‌وه‌ له‌ ژوورێكی ناوماڵ یا قوتابخانه‌ یا كارگه‌ یا دایه‌ره‌ دا به‌ عیباده‌تی ئیعتیكاف دانانرێت..
په‌راوێزه‌كان:
1- أخرجه البخاري في كتاب فضل ليلة القدر/باب فضل ليلة القدر، ص:397، برقم:1875.
2- أخرجه الترمذي في كتاب الدعوات/باب ماجاء في عقد التسبيح باليد/ باب منه، برقم: 3435. وقال الترمذي: حديث حسن صحيح..
3- أخرجه مسلم في كتاب الصيام/باب فضل ليلة القدر، ص: 497. برقم: 1998.
4 – أخرجه البخاري في كتاب صلاة التراويح /باب تحري ليلة القدر في الوتر من العشر الأواخر، 1/540، برقم:
5 - أخرجه مسلم في كتاب الصيام /باب فضل ليلة القدر، والحث على طلبها. وبيان محلها وأرجى أوقات طلبها، 1/572، برقم: 1165.
6- أخرجه مسلم في كتاب صلاة المسافرين وقصرها /باب الترغيب في قيام رمضان وهو التراويح،1/366، برقم:762.
7- سورة البقرة/187.
8- سه‌یرێكی ( مغني المحتاج إلى معرفة معاني الفاظ المنهاج) بكه‌، 1/450.
‌# ئه‌م بابه‌ته‌ له‌كتێبی {رۆژوو له‌ئیسلامدا}ی نووسه‌ره‌وه‌ به‌ كه‌مێ ده‌ستكارییه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌..
ئیبراهیم و تاقی كردنه‌وه‌ی خوایی:

چاكی وخراپی مرۆڤ ‌لای خوا به ده‌وڵه‌مه‌ندی وهه‌ژاری نییه‌، به‌ڵكو معیار له‌لای خوا ته‌نیا شتێكه‌ ئایا ئه‌و مرۆڤه‌ باوه‌ڕداره‌ یا بێ باوه‌ڕ، ئه‌وه‌ته خوای بالاَ ده‌ست له‌باسی حه‌زره‌تی ئیبراهیمدا ده‌فه‌رموێ:" وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ، قَالَ: إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا، قَالَ: وَمِنْ ذُرِّيَّتِي. قَالَ: لا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ (124) ..... (125) وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ: رَبِّ اجْعَلْ هَذَا بَلَدًا آَمِنًا وَارْزُقْ أَهْلَهُ مِنَ الثَّمَرَاتِ مَنْ آَمَنَ مِنْهُمْ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآَخِرِ، قَالَ: وَمَنْ كَفَرَ فَأُمَتِّعُهُ قَلِيلا ثُمَّ أَضْطَرُّهُ إِلَى عَذَابِ النَّارِ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ. (126) البقرة/ "

واته‌: كاتێ خوا به‌چه‌ند وشه‌یه‌ك ئیبراهیم تاقی كرده‌وه‌ و ئه‌ویش به‌ته‌واوی ئه‌نجامی ‌دان، فه‌رمووی: ئه‌وا تۆمان كرده‌ ئیمام و پێشه‌وای خه‌ڵكی.. ئیبراهيم داواده‌كات: ده‌ی خودایه‌ ! ئه‌و پله‌و پایه‌ش به‌ نه‌وه‌كانم ببه‌خشه‌ .. خوا فه‌رمووی: نا .. نا.. ئه‌مه‌ عام نیه‌ بۆ هه‌موو كه‌س، به‌ڵكو ته‌نیا بۆ ئه‌وانه‌یه‌ كه‌ ئیمان دارن و به‌س، ئه‌وانه‌ی كه‌ زاڵم و خوا نه‌ناس بن، شیاوی ئه‌وه‌ نین كه‌ئیمامه‌ت و پێشه‌وایه‌تییان له‌ئایندا پێ بدرێ..
له‌كاتێكا كه‌عبه‌ دروست ده‌كات له‌ مه‌ككه‌دا ومه‌ككه‌ش له‌وبیایان وچۆله‌وانییه‌دایه‌ داوا له‌خوا ده‌كات رزق و رۆزی نه‌وه‌كانی بدات، به‌لاَم رزق و رۆزی ته‌نیا ئه‌وانه‌یان بدات كه‌ئیمانیان هێناوه‌، خودایش ده‌فه‌رموێ: نه‌، ئه‌وانه‌ی ئێمانیان هێناوه‌ و ئه‌وانه‌شیان كافرن هه‌ر رۆزيیان ده‌ده‌م، رزق و ژیواری وده‌وڵه‌مه‌ند كردن نیشانه‌ی خۆشه‌ویستی نییه‌، نیشانه‌ی خۆشه‌ویستی ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیمانی هه‌بێ. خۆم دروستم كردوون ده‌یان ژیه‌نم، ئه‌گه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ نه‌بوایه‌ كه‌ خه‌ڵكی هه‌موو كافر ببن، و خۆیان پێ نه‌گیرێ، ئه‌وانه‌ی كافر بوون له‌دنیادا سه‌ربانی خانووه‌كه‌یانم بۆده‌كردن به‌ نوقره‌ و زیو، " وَلَوْلا أَنْ يَكُونَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً لَجَعَلْنَا لِمَنْ يَكْفُرُ بِالرَّحْمَنِ لِبُيُوتِهِمْ سُقُفًا مِنْ فَضَّةٍ وَمَعَارِجَ عَلَيْهَا يَظْهَرُونَ (33) وَلِبُيُوتِهِمْ أَبْوَابًا وَسُرُرًا عَلَيْهَا يَتَّكِئُونَ (34) وَزُخْرُفًا وَإِنْ كُلُّ ذَلِكَ لَمَّا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَالآَخِرَةُ عِنْدَ رَبِّكَ لِلْمُتَّقِينَ (35) " الزخرف.
ئالێره‌دا جێی خۆیه‌تی‌ فه‌رمووده‌كه‌ی موسلیم باس بكه‌ین كه‌ پێغه‌ممه‌ر سلاَوی خوای لێ بێ ده‌فه‌رموێ: ئه‌وه‌ی كه‌ له‌دنیادا له‌وپه‌ڕی خۆشی وناز ونیعمه‌تا بووه‌ و بێ باوه‌ڕ بووه‌، خوا ده‌فه‌رموێ: بیبه‌ن سه‌رێكی پێ بده‌ن له‌دۆزه‌خ و بیهێننه‌وه‌، كاتێ ده‌یهێننه‌وه‌، پێی ده‌گوترێ: ئه‌رێ هه‌ی ئاده‌مزاد! هه‌رگیز خێرو خۆشیت دیوه‌؟ ناز و نیعمه‌تت دیوه‌؟ ئه‌ویش ده‌ڵێ: خوایه‌! به‌گه‌وره‌یی وده‌سه‌لاَتت قه‌سه‌م هه‌رگیز خێر وخۆشیم نه‌دیوه‌!! ته‌نیا به‌گڕ و دووكه‌ڵێكی دۆزه‌خ هه‌موو خۆشییه‌كی دنیای له‌بییر ده‌چێته‌وه‌..
ئینجا فه‌رمان ده‌كات به‌وه‌ی كه‌ له‌دنیادا باوه‌ڕی هه‌بووه‌ و زۆر له‌كوێره‌وه‌ری وناخۆشیدا ژیاوه‌، ئاده‌ی سه‌رێكی پێ بده‌ن له‌به‌هه‌شت، كه‌ دێته‌وه‌ پێی ده‌گوترێ: ئه‌رێ ئاده‌مزاد! هه‌رگیز له‌ژیانتا ناخۆشیت دیووه‌؟ كویره‌وه‌ریت به‌سه‌را هاتووه‌؟ ئه‌وه‌یش ده‌ڵێ: خوایه‌! به‌گه‌وره‌ییت قه‌سه‌م هه‌رگیز له‌ژیانما كوێره‌وه‌ری وناخۆشیم نه‌دیوه‌!! ته‌نیا به‌سه‌ردانێكی به‌هه‌شت هه‌موو ره‌نج وناخۆشی و نه‌دارییه‌كی دنیای له‌بییر ده‌چێته‌وه‌..
عن أنس بن مالك. قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم "يؤتى بأنعم أهل الدنيا، من أهل النار، يوم القيامة. فيصبغ في النار صبغة. ثم يقال: يا ابن آدم! هل رأيت خيرا قط؟ هل مر بك نعيم قط؟ فيقول: لا. والله! يا رب! ويؤتى بأشد الناس بؤسا في الدنيا، من أهل الجنة. فيصبغ صبغة في الجنة. فيقال له: يا ابن آدم! هل رأيت بؤسا قط؟ هل مر بك شدة قط؟ فيقول: لا. والله! يا رب! ما مر بي بؤس قط. ولا رأيت شدة قط".
أخرجه مسلم في كتاب صفة القيامة والجنة والنار/ باب صبغ أنعم أهل الدنيا في النار، وصبغ أشدهم بؤسا في الجنة.ص: 1186.


به‌ر له‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت بنووسی ئه‌م خاڵانه‌ بخوێنه‌وه‌:
.: په‌یامه‌که‌ت په‌یوه‌ندیدار بێت به‌ بابه‌تی سه‌ره‌وه‌
.: تێبینی و ڕه‌خه‌نه‌که‌ت بابه‌تیانه‌ بێت و دوور بێت له‌ قسه‌ی ناشیرن
.: نووسینه‌که‌ت به‌ کوردی بێت
.: شێوازی نووسینه‌که‌ت ئارامی بێت و لاتینی نه‌بێت
.: پرسیار یان نامه‌ی تایبه‌ت نه‌بێت
.: به‌ڕێوبه‌ڕ سه‌ربه‌سته‌ له‌ بڵاوکردنه‌وه‌ یان نه‌کردنه‌وه‌ی په‌یامه‌که‌ت پاش هه‌ڵسه‌نگاندی





به‌فراو   ٢٠٠٨/٤/٢٧
ده‌ستان خۆشبیت خوا جه‌زاتان بداتاوا زۆر راستو دروستا خوا نمو ناتان زیاد کا آنشه‌لله‌

محمد   ٢٠٠٨/٢/٦
سلام
دةستان خوش هيوادارم بابةتي تريش بلاو بكةنةوه